Good Governance Seminar ka chhim ve a

           Hmanni chu Good Governance Seminar Saikuti Hall ah, DEO lam atangin tel ngei ngei tura thupek khauh tak ka hmuh avangin thiante nen kan tel ve a. Miropui tak tak zingah, a member titamtu atana tel luih tir ve mai mai ni mah ila, thuziak tha tak tak paper present kan dawng a, a bengvarthlakin a ngaihnawm hlawm kher mai. Chawhma lamah "Rorelna Dik - Bible-in a zirtir dan" tih thupuia hmangin Rev. C Rosiama'n seminar a kaihruai a. Chawhnu lamah "Rorelna Dik - Mizoramah" tih thupuia hmangin Revd. C Lalsangliana'n min kaihruai bawk. Kan resource person te an tha dun bawk a, a ngaihnawm khawp mai. 

          He seminar hi Ethics Committee ina a buatsaih a ni a, inzirtirna tha tak leh pawimawh tak anih avangin Mizoram Chief Minister Pu Lalthanhawla te nupa leh a thuihhruai te paw'n an ngai pawimawh a, an rawn tel bawk a. Chu mai bakah Autonomous District Council lama CEM leh an thuihhruai te nen, Lunglei Officer lian tak tak te nen, chung ho karah chuan keini ang mai mai kan han thu ve phak hrim hrim pawh kha a ropui ka ti.

Mi ram thil kan ngaisang thin si a

              Shillonga lehkha zira kan awm ve lai khan khasi ho vawksa kha kan lei thin a, a vawka a te thei si, a thau a pan thei si, a hmui lo bawk si, Zoram lama kan vawksa ei thin kha kan ngai thei thin hle. Chutah mahni khuaah kan han awm ve ta cheng a, 'Shillong vawsa rep ngat' kha hralh a tla leh em em tho si. Khasi ho vawksa kha a tui bik vang a lo ni lo, a hming, 'Shillong' tih hrim hrim kha kan ngaisang tel ni ta berin ka hria. Keini zawng, mahni ram ami aia mi ram thilte ngaisang thinmi kan ni si a.

               Vawi khat chu nu pakhat hian kuhva hring a rawn zuar a, "Shillong kuhva ngat a nih hi, a tui a nia, lei ve rawh u," a rawn tia. Kei ta pek chuan, Shillong kuhva a tui bik loh zia te, Shillong kan awm laia Zoram kuhva ro ei kan chak thin zia te, Shillong balhla phei chu a tui loh zia te ka han fah chiam kha. Thlai lamah na na na chuan Mizoram chhung ngeia kan thlai thar te hi an zahpuiawm loh thin asin. Mahse keini zawng mi ram ngaisang thin mi kan nia.

              Kan ram hi, kan hriat theuh angin, leilung chungril atanga laihchhuah lamah a pachhe hle a, lungalhthei takngial pawh laihchhuah tur kan nei lo. Mahse buh leh bal, thlai hnephnawl leh thei lamah na na na chuan, mi ram thar chhuah aia a tui loh bikna leh a hlut loh buikna reng reng a awm miah lo. Antam, maian, behlawi, bawkbawn, samtawk, tec., kan ram ami ngei hi a lo tui asin. Artu zuar ho pawh hian, 'sap artui' zuar tel ta se, an hralh chak ang chu aw......keini zawng, mi ram thil te ngaisang thinmi kan ni miau si a.

Thuziak hi

        Thuziak hi rin aiin a hautak duh zek a. Thenkhat tan chuan a awlsam pawh a ni mahna. Duh hun huna thuziak tha tak tak phuh chhuak mai thei hi chu an awm a, chutiang mi erawh an tam lo hle awm e. Chutiang mi te chu thuziak mi diktak an ni a. Anni chuan eizawn nan an hmang a, an thuziak hmangin pawisa an la lut ve reng thin a ni. Thenkhatin lehkhabu an ziak a, thenkhat chuan dialy newspaper ah emaw magazine ah emaw thu an ziak a. An thuziak atangin pawisa an hlawh chhuak ve thin. Kan ramah hian writers tha tak tak an awm laiin, kan writers te hian anmahni puala chanchinbu emaw monthly mgazine an chhuah ve te anih ngawt loh chuan hlawkna an nei lova, hlawh an nei lova, hah chiah an hlep thin.


Thuziakmi te hlutna

          Thuziak mi ka nih ve loh avangin thuziakmi te hlutna hi ka phawk chhuak zo dawnin ka hre lo. Khawtlang inkaihhruaina kawngah te, ram leh hnam siam thatna kawngah te, hringnun kawngdik tak inkawhhmuhna hmanrua atan te an tangkai em em a. Sorkar kal sualna lai te, an tihdik lohte huai taka hai lan sakin, kawng dik lamah hruai an tum thin a. Thu leh hla tha tak tak te ziakin mizotawng tihausa tu ber an ni bawk. An thuziak chi hrang hrang kan chhiar thin te atangin awmdan mawi te, nundan dik te, thil tha tam tak kan inzir thin. Thuziak mi te tello chuan chanchinbu pawh hian hlutna a nei zo lo fo thin. Thuziak mi'n theih tawp chhuaha awn lam neia thu a ziak chuan mipui rilru pawh nasa takin a kuaiher thei fo thin.

          Thuziak thin te’n football an chawi lar viau chuan football hi mipui te ah a hlu tulh tulh a, a mipui mimirin kan tuipui mai thin. India ram chhunga kan awm chhung chuan football hi tui eng ang mah ila, eng ruai kan ang tak tak chuangin ka ring lo. Kan thuziak mite hian lungrual takin cricket hi han chawi lar ta mai se, ngaihnawm tak taka comment in han ziak tlawr dup thin mai se chuan, kan ramah hian cricket kan uar ve khawpin ka ring. Cricket ah hian sum a tam a, infiammi tan a hlawk bik em em thin. Hei hi ka han sawi tel kher nachhan chu chanchinbu lama thuziak thin te hian mipui te hi kawng min sial sak nasa em em thin tih hi han tarlan hram ka duh vang chauh a ni e.

           Thuziak mi te hian thu naran mai mai an ziak lo tlangpui a. An thuziak kar lakah hian thu tha tak tak, mihring nun kaihruai thei, society tana tangkai tak tak te, ram leh hnam tana tangkai thu tha tak tak te ziak a ni fo thin. Heng thuziak tha tak tak te hi miin an lo chhiar a, an tangkaipui em em thin. Thuziak mi te hian mipui rilru sukthlek dan an hrethiam em em a, an duhna lamah mi an kaihruai thei em em thin. Entirna pakhat lo sawi ta ila, nungcha humhalh lampang hi, a sawia sawi rik ringawt hi chuan kan ngaithla liam puat a, kan hre rei lo fo thin. Thuziak mi te’n thiam leh uluk takin han ziak luai luai mai sela chuan, mipuite ah hian nasa takin thu a sawi ngei ang. Ngaihsan nachang kan hriat loh, kan thuziak mite hi an va lo hlu tak em. Hla tha tak pawh nise, a satu an awm loh chuan hlutna a nei lo ang tho hian thuziak tha tak pawh hi chhiartu an awm loh chuan hlutna a nei chuang lo.

Thuziak hi a awlai lo asin

           Thuziak hi a awlsam lo, a awlsam mawlh lo. Tunah hian kei ngei pawhin thuziak tur ka hre teuh, mahse ka ziak chhuak thiam reng reng lo. Thu ho mai mai ziak hi chu a harsa lo va, thu tha deuh hlek ziak tur chuan inpuahchah ve deuh hlek te a ngai a, rilru sawrbing a ngai nasa hle thin . Reference tha deuh hlek te pawh neih a ngai ve thin. Thuziak tur hian fianrial hun tha tak leh hun thawl tha tak neih a tul a, rilru tibuai thei lak ata inthiarfihlim te a lo tul a, chhungte, nupui fanau te lak atangin tal hran te a lo tul a, rilru nasa taka sawrbing a ngaih changte a awm fo thin. Thuziak tha tak thai chhuak tur hian beih ve fet a ngai thin a ni awm e. A tithang lo tan phei chuan ziak tur a haihchham theih hle thin. Miin harsa taka an ziak sa, lo ruk chhuah ve tawp a, mahni sum hailuh nana lo hman ve ngawt hi a tha ka ti ngai lo hrim hrim. Thuziak ningnel te te hi chu a uiawm lem lo. Mahni tawka a ziaktu in thuziak uluk tak mai, a ziaktu phalna tel hauh lo leh, a ziaktu hming lang tel hauh lova lo chhuah ve ngawt hi a fuh lo. Permission hi lak ngei ngei tur a ni.

           Thu hi duh hun hunah a ziah ngawt theih loh va. Rilrua a lo luh hunlai te bik hi a awm ve a. Rilrua a luh laia ziak anih chuan, ziak tur hi a rawn chhuak zung zung mai thin. Rilrua a luh loh lai chuan ziak tum eng ang mah ila, a theih loh chu a ni deuh ber e. Rilrua a luh loh lai pawha ziak zung zung thei an awm, chung ho chu thuziak mi dik tak an ni, an ngaihsanawm khawp chuan ka hre thin.

Hlawh neia thuziak hi

           MIPOGRASS ho scientific journal chhuah ah hian miin article a chhuah anih chuan Rs 500 a hlawh thin a. Hei hi revised a la ni lovin ka hria. STAM ho journal chhuah Mizoram Science Journal ah hian thu i ziak anih chuan kut hah manah Rs 50 an pe thin bawk ang che. A beitham viau na a, inpek loh tawp ai chuan tha tak a ni tho tho mai.

          Kan thuziak thiam tak tak te hi kan chawisan thiam chuan, kan nitin nun atana tangkai thu tha tak tak min chhawp chhuah sak reng thin dawn a. An kut hah man tlem azawng an lo hmuh ve theihna tur kawng hi kan ngaihtuah sak a hun ve ta khawp chuan ka hria. Mipui te hian a thlawnin thuziak tha tak tak chhiar kan inbeisei ringawt ngai lova, pawisa tam tak sengin chanchinbu te, magazine te kan lei thin. Zaithiam te hi a thlawna kan zaitir ul ul hun lai kha a liam tan mek a. Concert nikhuaa kan zaithiamte an zai zawha chibai buk chiah an hlawh te, bible an hum haw ringawt hunlai te pawh a liam tan ta. Tunah chuan kan zaithiam te pawhin an zai hah man an tel ve tan ta. Zai thei nazawng zinga zaithiam bik an awm ang chiah hian, thuziak thei nazawng zingah hian thuziak thiam riau bik an awm fo thin. Kan thuziak thiam bik te ho tal hi chu a thlawnin thu i ziak tir lul lo teh ang u.

Thuziaktu te leh Chanchinbu hi le

           Thenkhat chuan chanchinbu an buatsaih a, an chanchinbua ziak tur an khawn khawm a. Thuziak tha tak an khawn khawm hmang te chuan sum an lalut hiau hiau thin a. An chanchinbu ti hlutu, a hralh tikaltu, contributors tha tak tak te kha an hre zui tawh lem lo. Mizo te hian lar kan lo duh hliam hliam bawk a, chanchinbuah kan hming te a lan chuan kan lawm viau thin. Mahse heti ngawt hi chu a ni thei dawn emaw ni le aw… ka ti fo thin. Hla phuah a harsat tluk zet hian thuziak tha ziak hi a harsa a, a ziaktu in a hahpui ve em em thin ani tih hi hriatpui ngei ngei a tha khawp mai.

           Chanchinbu hi sumdawnna a ni a, mi thuziak tha tak tak te hi an sumdawnna lama an hmanraw pawimawh tak pakhat a ni. An chanchinbu phek ti tamtu leh an chanchinbu tihlutu te an ni a, chanchinbu chhuahtu te tan chuan thuziaktute hi an hlu em em thin. Namnul ngawt chi an ni lo. Hla in copy sak ngawt te hi kan hua a, a phuahtu phalna tel lova lo sak ve ngawt te hi a thiang lovah kan ngai thin. Hla phuah a harsat tluk zetin thuziak tha tak ziak hi a harsa ve a ni. Hei vang hian mi thuziak lo copy ve tawp hi a tha lo hle a. Chumi laka lo inven ve dan tur kan ngaihtuah a hun takzet a ni. Thenkhat chuan intihlar nan thu an ziak a, thenkhat erawh chuan an rilru chhungril ber inpuan chhuah nan thu an ziak a, thenkhat erawh chuan ram leh hnam siam thatna chi thuziak tha tak tak an ziak bawk. Thuziak mi te hian thu ziak chawlhsan ta thup mai se, kan chanchinbu tam tak hi chuan a phek an tih tlem a ngai ngei ang le. Kan chanchinbu chhuahtu te hian pawisa an lalut thahnem hle a. Heng an pawisa lakluh atang hian thuziak tha tak tak hmanga anmahni pui thin tu te hi an kut hah man tlem azawng pe ve thin ta se, vawikhat thuziak puitling an published chuan Rs 100 vel tal hlawh tir ve thin se chuan kan thuziak tu te hi an tang lehzual ang a, tun aia tha hian thu an ziak ang a, thuziak tha tak tak awm thinna chanchinbu chu a hralh pawh a tla hle ang a, a chhiartu pawh an tam hle ang. Hah theuh theuh, inhahpui man awm deuh hlek anih chuan, thuziaktu tan sum lakluhna hnar tha tak a lo awm mai dawn ani.

          Miin uluk takin thu an ziak ve a, an thuziak ang ang te kha tu te’n emaw a ziaktu hming lang miah lovin an rawn chhuah chhawng ve ngawt thin. Hei hi a tha lo. mi thuziak, mi irawm chhuak te, a ziaktu phalna tel hauh lova chanchinbu lamah te lo chhuah ve tawp a, tu te’n sum lakluh nana an lo hman ve ngawt hi a fello hle a ni. Hei hi a tak ngeia thil thleng a ni. Miin internet lamah te thuziak an practice ve a, an thuziak te chu duh duhin an chhiar thei thin. Mahse sumdawn nana lo chhuah ruk mai a awm fo. Hei hi thil fello tak a ni.

Ka thil tawn ve te

           Hmanni lawk khan Lunglei chanchinbu lar, Ralvengtu ah ka thuziak “Rulngan hi le” tih kha a chhuak a. A ziaktu ah ka nick caribou hi ziak lan a ni a. A lawmawm hle mai. Kei hi Lungleia awm ka ni a, Ralvengtu editor hian min hria se chuan min hrilh hriat ngei ka ring. Mahse min hre lo chung pawha ka nick tal a dah lang kha a ropuiin a lawmawm ka ti khawp mai. Vawi khat pawh Churachandpur lama kan misual.com member pakhat pawhin an chanchinbu a chhuah turin email kaltlangin phalna min rawn dil bawk. Chumi tum chuan ka thuziak kha tha tehchiam pawh a ni bik si lova, min han dil hrim hrim kha ka lawm asin aw….. Mi huatthu sawi ai chuan mi lawmna siam hi, kan tih lawma te tan chuan a va lo hlu bik tak em.

          Vawi khat chu Lunglei chanchinbu lar tak pakhatah ka thuziak pakhat, a ziaktu hming (or ka nick) leh source lang miah lovin editorial ah chhuah a ni tawh a. Editorial ah chhuah a nih avangin, kha ka thuziak kha, editor ziak ah a chang daih tihna a ni a. Ka rilru puak chhuak ka ziak ve kha, khawi chanchinbu editor kam chhuak ah a chang daih tur kha ka phal reng reng lo.

Rawtna tawi te

           Mifingin rawtna a siam chuan a rawtna siam chu a fing a, a ril bawk thin; mi a rawtna erawh a mawlmang hle thin. Finna pai reng reng lo pawh ni ila, khawnge, rawtna mawlmang tak ka’n siam ve reng reng ang e. Mahni thuziak ah tal mahni ngaihdan kan sawi ngam loh te’n a dik nang. Aizawl chanchinbu lar deuh ho hian thuziak hi grade 3 velah then ta se, an hnena thuziak submit ho chu uluk takin Grade A, B leh C inthliar hrang se. Grade A chuan Rs 200 hlawh thin se, Grade B in Rs 100, tin Grade C chuan Rs 50 hlawh bawk thin ta se. Hei hian rah tha tak a chhuah em em ang. Thuziak kan intihhmuh ang a, chu mai ni satliah lovin thuziak that lamah inelna thianghlim a lo awm ang a, chanchinbu subscribe tu mipui te’n thu tha tak tak chhiar tur kan nei thei ang a. Thuziak chhuah tur nei tha apiang kha mipuiin kan bawr rawn ang a, anni pawh an hlawk sawt mai dawn a ni.

          Tunlai khawvelah internet lama thuziak dah kan uar chho ta hle a. Thenkhat chuan mahni thuziak dah that nan an hmang tho bawk a. Chutih laiin website thenkhat ah chuan thuziak published atanga sum lakluh dan te pawh a awm thin. English thiam tak, thuziak thiam tak tan chuan mahni awm hmun atang thuziak ringawt hmanga pawisa hui luh dan kawng a awm. Mizotawnga thuziak erawh chhiartu kan tlem tham deuh va, sum hailuh ngaihna a awm reng reng lo. Kan ziakmi te hian a thlawn vekin thu an ziak thin. Internet website leh blog lamah thu kan ziak anih chuan a ziaktu in a neitu nihna a chan ngei theih nan copyright siam hi a tulin a pawimawh hle a ni. Chanchinbu lamah an chhuah chhawng anih pawhin a ziaktu hming a lang ngei tur a ni a, a ziaktu hming diktak chhui chhuah a harsa anih chuan a nick tal thai lan a ni ngei tur a ni.



          Kan lo experience hlawm tawh atangin internet lama thuziak chhuah chhawn anih chang hian, hah tak leh harsa taka ziaktu zah pahna nei lek lova, an nick emaw tal pawh thai lang miah lova lo chhuah chhawng ve ringawt an awm thin. Hei hi a pawi khawp mai. Heng mi te hian an thu chhuah chhawn ve ngawt kha, ziaktu awm miah lo emaw an ti emaw ni ka ti thin. Ziaktu an awm a, tunge a ziaktu tih chu chhui a harsa lo. A ziakna website neitu te atangin chhui chhuah a awlsam lutuk. Mahni tawka a ziaktu in thuziak uluk tak mai, a ziaktu phalna tel hauh lo leh, a ziaktu hming lang tel hauh lova lo chhuah ve ngawt hi a pawi takzet a. Permission hi hi an la ngei ngei turah ka ngai.

Zu

            Khawnge kumthar lawm nan krismas urlawk zan ah te, krismas boruakin min chiah lai te leh kumhlui thlah zan tea nasa taka kan in thin, zu chungchang ka han sawi daih teh ang.            

            Zu zet hi chuan khel nasat a tawk ta malh malh khawp mai. Hmanlai atangin zu in thin hnam kan ni a, thil puitham deuh leh kut niah te zu hian hmun pawimawh tak a luah fo thin. Pi leh pu te kha an lo in control thei a, an chungah thuneihna pumhlum neitu Lal an awm miau avangin discipline pawh a tha em em thin. Zu in avanga buaina siam an tlem a, an rui chhe lutuk dawn anih chuan an inthiarfihlim mai thin. Tunlai zu in thin tam tak hian, "Hmanlai atangin zu in thin hnam kan ni a, pi leh pu te paw'n an in nasa a, buaina an siam ngai chuang lo," tiin tanfung atan an hmang fo thin.Tunlai ah chuan mimal tin hi zalen kan ni ta a, zu in avangin miin buaina pawh siam ta se, hmanlai anga a chunga thuneihna pumhlum neitu an awm tawh si lo. Hei vang hian khawtlangah buaina a thleng fova, chhungkua ah harsatna a thlen phah ta fo thin anih hi. Mifing, mi hawizau, pa rawntlak kai pha chin tan chuan zu lo in ve zeuh zeuh hian pawina em em a nei lo pawh ani thei. mahse chutiang mi chu mizo zawng zawng te hi kan ni vek si lo. Zu khap sawisel thintu mifel tak tak, khawtlang leh kohhrana mi inhmang thenkhat te hi chu, a ruka zu in ve mai thei thin te an ni duh khawp mai a; thenkhat phei chuan a rukin an in nasa thei ve khawp mai. Zu hian tangkaina tehchiam a nei emaw ni le, heti tak maia kan han duh huam huam mai hi le aw.

         

            Zu kan in loh laia thil zahthlaka kan ngaih, kan tih duh reng reng loh, mahse zu kan han in ta a, a hmaa kan tih duh miah loh kha hreh miah lova kan han ti hmiah hmiah mai hi thin hi chu, a tha lo lam a ni duh tlangpui bawk a, a pawi thin khawp mai. Zu hian tum loh takin zahna ruamah min hnuk lut fo thin. Zu a hnuleha kan inchhir ngawih ngawihna tur thil min thlen fo thin a, chutiang bawkin kan in control theih lohna avangin thian te'n kan chunga rinna an nghah thin pawh a derthawn phah fo thin.

            Zu khap burna dan a that loh zia huai taka sawi pung pung ho mifel tak tak te hi, a ruka zu duh ve em em thin an ni duh khawpin ka hria. Kohhranah an inhmang a, khawtlangah mi challang tak an ni. A rukin zu an in thin a, an inthup thiam em em bawk. Khap tu an nei ve lova, inthlahrun a ngai hek lo. Chutiang chuan zalen takin duhtawk tawkin an in tawh mai thin. A tawpah erawh inthup hleih theih loh hun te a rawn inher chhuak thin a.

            "Zu te chu, in thiam chuan taksa tan a tha alawm" tia iak iak ho hi, normal life ah chuan zu an in thiam khawp ang. Mahse, lungngaihni te, thinrim ni ah te erawh duh aia tam an in mai thin ka ring tlat. Regular taka nitin tlemte tea zu in thin hi a tha pawh a ni maithei. Chu ai chuan tlemte tein nitin regular takin bawnghnute in ta se, a taksa tan a that ka ring zawk. Regular taka niin in thin hian a ken tel chu zawi zawia addicted a ni mai. An in regular tulh tulh a, an hrisel tulh tulh a, an biang te pawh a sen tha tulh tulh a, an hnar a sen bawk a, an thau va, an dul a lo kiar a, an chak phah em em chuang si lo. A tawpah chuan zu ngawlvei an lo ni mai thin. Mithiam, mifing, zu in thiam tak tak, mahni in control thei tlat mitlemte te avanga "zu inthiam" fak mawi ngawt hi ka  society hian a zo lo.

            Zawlaidi hi sorkarin khap bur lo mahse, zu a ni tho tho. Dangpuithu hi lehkha mawi takin fun mahse, a chhung ami chu dangpuithu tho a ni a, a uih ngai rengin a uih tho. Thlan pawh hi mawi tak takin chei thin mah ila, zan lamah chuan a nelawm loh dan pangai thovin a nelawm loh thin. Grape atang zu siam te pawh hi hming mawi tak tak pawh vuah ila, zu a ni tho tho. Amah tizu tu ber alcohol kha a tam thova, zu anihna hi kan thup mawi mai mai a, thup mawi eng ang mah ila, zu tho a ni.

            Zu sak nan hian buhfai a ngai a. Zu factory ah nitin buhfai tam tak hman ral a ni thin. Zu sakna atana buhfai an hman thin hi a tam zawk chu supply buhfai anih ka ring tlat. Special a dilin  kudam atangin tlawm tetea a lei theih ka ring a, tin, buhfai phurtu driver te kut atangin an lei thin ka ring bawk.  Hetia zawlaidi an thlah zalen takah chuan kan buhfai hmanral tam tak hi a save dawn tlata hriatna ka nei. Kan population phu lova buhfai kan heh te, kaan hriat miah lohva buhfai lo there thin te pawh hi a ziaawm sawt tur ah ka ngai. Zawlaidi erawh ka fak chuang lo, sawi mawi eng ang mahse ZU tho a ni. A siamna hmanrua raw material a dang deuh hlek chauh a ni.

            Zu laka fihlim thin tan chuan zu hi sual laka lut tura min thlemtu a tling lo. Chuvangin zu laka kan fihlim anih chuan a lawmawm ah ngai phawt ang. Zu kan in avangin kan sual tihna ani kher lova, zu kan in loh avangin mifel kan ni kher  chuang hek lo. Zu in thin mifel tak tak an tam khawp mai. Zu in thin, mahse khawtlang tana mi tangkai, tlawmngai, chhiatni that nia fel tak tak an tam. Zu in thin te hi an fel in kawm an nuam duh hle a, midangte hriatthiamna pawh an ngah duh zawk mahin ka hre thin. Zan lama YMA duty zingah pawh hian zu in ngai lo vuak hi a na bik a, zu in ve thin vuak erawh a na lo deuh thin an ti. Chuvangin, zu an in avanga tawngtaw en hran ngawt erawh a fuh ber awm lo ve.Mahse, i han ti leh hram teh ang, zu an in loh laia kawm nuam tak leh kan infiampui bawrh bawrh thin te pawh hi, zu an han in meuh chuan kawm an nuam lo sawt thin a, ngaih-huat an neih hma tawh thin avangin tawngkam hman pawh fimkhur a ngai tawh hle thin.

            Zu hian thatna lai riau a nei ve a. 70% alcohol hian bacteria a tihlum thei. Hemi avang ngawt hian zu in hi a that phah chuang lo. Bacterial cell tihlum thei khawpa zu concentration sang chuan kan taksa cell te a tihlum ve thei tho turah ngaih tur. Bacteria that thei khawp 70% alcohol khi i in anih chuan nang pawh i R.I.P. ve nghal a ni mai. Zu hi min tithathotu a ni a, taksa tiphur a, min ti sa pup pup theitu a ni. Khaw vawt ah a tangkai phian (a tawk tea in chuan). Zu hian kan chhia leh tha hriatna a ti bo thei a, harhfima kan awm laia kan tih ngam loh te kan tih ngam phah thei. Insum theihna a ti bo va, hei vang hian hmeichhia leh mipa in zu an in chua, a tawpna chu Sex a ni tlangpui. Hmeichhia hian zu an in hian sex lamah an inphalrai awlsam a, tlemin an inthlahdah deuh hlek thin an ti. Khawvela chak ber emaw huaisen ber emaw min tihtir theitu chu zu bawk hi a ni. Mihring nihna diktak leh kan rilru te hi, kan chhia leh tha hriatna hian a thup mawi hram hram a, chu chhia leh tha hriatna chu zu hian a tikiang thei si a, chuvangin miin zu a in chuan, a lo inthup mawi ve hram hram thinna te kha hlih kianin a lo awm ta a, a mizia dik tak pholanin a awm ta thin a ni. A lungawilohna te, a thinurna te a lo puak chhuak ta thin a, thenkhat lahin an lo hur tuk phah thin bawk.

            Zu hi chuan mihring nun ava lo tibuai tak em. Ka pa hi zu in mi anih miau avangin ka naupan laia kan chhungkaw tibuaitu ber chu ZU hi a ni. Ka pa hi zu a in loh lai chuan pa zaidam, pa tawng tam lo, chhungkua hmangaih thiam tak, hnathawh hreh nei lo a ni a. Chhungkaw tana thahnemngai, tui tin hnih a kawt chung pawh a, bucket la khai hram thin a ni a, thing leh mau kan put chang pawha mi tam tak ina an put zawh ve loh tur khawpa tam pu thin a ni. MNF ah pawha lo tang tawh thin tih takah buhthlei thlengin a thiam. Mahse zu a in erawh chuan a rui chhe thei khawp mai. Mak deuh mai chu, ka pa hian thingpui a in te, bawnghnute a in te hian a rui ngai lova, mahse zu a in tawh chuan chhungkua kan buai laih zel. Zu avangin kan tap a, kan lungngai a, chhungkua kan darh a, hlimna ni kan hmu tlem thin. Ka pa in zu a han nghei chiah chu, khang kan lungngaihna chhum zing zawng zawng kha a kiang zo ta a, chhungkaw hlim tak kan ni ta a. A zu in thin laia kan thil neih phak loh tha tha kan lo nei ve thei ta. Zu that loh zia leh chhungkua a lo tih buai theih thin zia te a tak ngeia hrechianga tawng tawhtu ka nih avangin keia tan zawng zu hi han fak mawi ve thei tur chi ziazang ka lo ni lo ve.

            Zu avanga hlimna chuan rei a daih tak tak lovang. Tuna zu fak mawi thin te, zawlaidi fak mawia theihpatawpa tan khawh thintu te kha, in duh em em zu kha in chhungkua in lo in thin ula, tun atanga kum 5 vel a ral huna ah a that zia min hrilh ve dawn u nia. Chumi hnuah a lo tha takzet anih a, chhungkaw hlimna thlentu a lo nih theih a, min tihrisel sawt thei te a nih a, sum leh pai lamah hmasawnna tha tak min pek theih dawn a, tun aia Pathian min hnaih tir sawt tu anih theih takzet chuan ka in ve ang a, a tul anih chuan ka ruihpui anga, a chenin ka chen ang.

Eng ang pawhin fak mawi mah ila, zu hi chu ZU a ni reng tho vang.

Lengzem vrs Pathian hla

            Pathian hla leh lengzem hla hi chu sawifiah kher ngai lovin kan hre vek a. Kan Mizo zaithiamte zingah a thenin Pathian hla an sa a, a thenin lengzem hla. A khawi zawk zawk pawh hi thu leh hla lam atanga lo thlirtu tan chuan a hlu em em vek a; kan zotawng literature tihausatu vek an ni.


Pathian hla leh love song sak pawlh hi a pawi em le?

           Hei hi keimah leh keimah vawi tam tak ka inzawt fo thin. Pathian hla leh love song hi chu thil kal hrang daih a ni a. A hun leh a hmun azirin kan thliar hran thiam chu a pawimawh khawp mai. Gospel hla thinin love song a sak chuan kan thin a khei zar thin a, kan dem rawn luai luai thin. Chutiang bawkin love song sa thinin a hranpa ngata piantharna a chang anih lem lohva Pathian hla a sak chuan kan ngaisanglo khawp mai. A bikin kan Gospel hla sa thin te lakah hian kan beisei hi a sang mah mah thin in ka hria.

            Mipui lam pawh hi kan dik zan lo deuh chu a ni. Love song an sa dawn ani tih hriat sa reng concertna ah chuan pawisa tam tham tak senga concert ticket lei kan hreh loh laiin, Gospel hla an sa dawn ani tih hriat rengna concert ah erawh chuan pawisa sen kan hreh deuh tlat thin. Love song hlang hlak sa thin te zaia kan sawm changin pawisa tam tak sen kan hreh lo va, chutihlaiin Pathian hla sa thintu chu zai tura kan sawm changin pawisa tam tham pek kan hreh tlat lawi si thin. A chang phei chuan chibai mai lo duhtawk te, hlabu leh bible present a duhtawk ta mai te pawh an awm chawk a nia. An inpuahchah laia a hautak dan a inang reng a, music track siam nana an insenso zat pawh a inang reng bawk. Gospel hla sak ai chuan Love song sak hi kan zaithiamte tan chuan a hlawk zawk daih. Gospel hla satu tan chuan love song sak ve mai a chakawm duh ngawt ang le.

Love song sak hi sual a ni em?

            Lengzem hla, thenkhat te'n 'love song' an tih mai hi kan hla neih zingah chuan a tam ber hial awm e. Nula leh tlangval in hmangaihna lam hla te, phuloh zun ngaih lam hla te, inthenna lam hla te, nupa inngaih lutukna lam hla te, khaw hmun lova cheng inhmangaih tak te luanliamna hla thlengin a huam a. A huam pawh a zau ang reng khawp mai. 

            Kan love songs ho hi han thlir chiang ta ila, a tam zawk chu phuloh Di zuna uaina lam hla a ni e, kan ti thei ang. Phuloh Di zuna uai zet chu a lo nat thin zia kan hre theuhin a rinawm a. Hmangaih berin ka hmangaihna a hnawl anih si chuan chu aia na a awm thei dawn em ni? Keini ang hla phuah thiam ve lo ten thu leh hlain kan puang chhuak ve thiam lo a ni mai a. Miin hla, thluk nalh tak nei hmang ngeia zah pawh dawn zo lova a  hmangaihna luangliam a puang chhuak anih chuan a ropui ka ti. Suala ngaih mai atan chuan ka ui thin.

            Mihring ina kan mihringpui te laka kan tihtheih san ber leh ropui ber chu 'hmangaihna' hi a ni in ka hria. Pathian hmangaihna ropui tak, dai ve mai mai lo, inphatsanna tel miah lo chatuan hawlh tlang hmangaihna erawh engtikawng mahin tluk phak ve lo mahse, mihring te hmangaihna hi, inhuatna ai chuan ropui tak ala ni tho tho. Hmangaihna lan chhuah tirna lam hawi hla te, hmangaihtu'n a hmangaihzia leh a duh zia, a tellova tlai khat len pawh a zuam loh zia a puanchhuahna hla te hi a ropui ka ti. Suala ngaih mai atan chuan ka ui tlat thin.

           Krista zuitu kan ni a, nitin a kross pua Amah zui tur kan ni. A kross pua nitin zui erawh a har em em thung si. Piangthar nih avanga lengzem hla hnualsuat ngawt hi a dik ka ti thei lo hrim hrim a. Lengzem hla hian nunkawng diklo ah min hruai anih erawh chuan, chu chu sual a ni. Hetiang ngaihdan ka neih mek lai hian  tunlaia kan hla thenkhat hi chu thu kal tluang pangai, thluk neia siam anni deuh hawt ta mai. Chuti a lo nih takah chuan lengzem hla thenkhat ah hian thu tha lo, leh nunkawng diklova midang hruai thei pawh a awm nawk ta ngei ang. Chutiang hla dukdak lo erawh chu hnawl ngam ta ila. Biakinah te, Pathian pawlhona hmunah te kan sa anih lem loh va lunglen zual changa lengzem hla sa a lo kiu ve ngawih ngawih hi sual ah ka ngai lem lo va. Thlarau nun tichau vek thei khawpa lengzem hla kan sa anih lem loh chuan lengzem hla sak hi, kei chuan sualah ka ngai lo.

Zu hi

          Chanchinbu ah vawi tam tak zu fak mawina leh khap a tul loh zia ka hmu thin. Mifing leh mifel tak tak te, anmahni ina zu in dan chin tawk an thiam vang maiin zu an fak mawi ta mai thin a, a pawi ka ti. Thenkhat phei chu kan zosap missionary zahawm tak tak te lo dem phah tawk ta hial te pawh zu han awm a maw le!

          Kan buaipui luih luih ZU hi eng ang chiah nge maw a lo nih le. Tun tum chu mifing, lehkha thiam, self-control nei chunga zu in thei chin ka huam ve dawn lo va, thingtlang lama zu avanga harsatna lo awm thin te ka sawi dawn.

          Ka naupa’n lai ka han chhui kir a, thingtlanga awm a seilian ka ni a. Kan chhungkua tibuai tu awm chhun chu ZU a ni tlat mai. Vawi tam tak zu avangin kan buai a, chhungkua kan keh darh fo. Ka experience ka han sawi ve hlek a ni e.

          Zu hi mi tam takin “Khap ni lo sela, kan in thiam ve mai ang chu” an ti thin. Kan in thiamlo tak hi alawm kan buaina chu. Pa vengva deuh leh hawi zau deuh chuan an in thiam khawp mai. Mahni inah chaw ei dawn ah tlem tlemin an in kerh kerh a, tuma hriat lohvin regular takin an in kerh kerh a, an hrisel phah te pawh a ni mahna, ka hre ve lo le. Kei ve hi chu hetiang hian regular takin in ve ta ila chuan reilo teah ka hnar a tawk ang a, ka biang a thau ang a, ka dul a kiar ang a, ka tihrawlte an sawng te hle ang.

          Thingtlang lamah chuan chutiang a ni ve lo. Patlingin zu a in chuan, a hmaa a lo lungawilohna te kha a chhuak thar a, thin a rim thar a. Buaina a hnai tlat zel. Chhungkaw nu ber laka a lungawilohna tam tak, a sawi chhuah duh lem loh te kha thinrimna nen sawi chhuah a lo rem ta. Buaina intanna bawk. Khawtlangah intihbuaina a awm reng rengin ZU a tel zel tih hi ka hai lo fo thin. Hmeichhe lamah bik, hmeichhia in zu an in hian mawihnai taka an lo inthup thinna a bo va, mipa an ngam sarh a, an zahzumna a bo va, sex hman pawh an hreh loh phah fo an ti. Zu a in lohva sex laka a inthiar fihlim theihna kha, zu a in ta chiah a, a bo ve nghal mai ni awm tak a ni.

           Zu hi rilru hah min chhawktu a ni lo. Keini tan zawng zu hi zahna kawna min hnuk luttu mai a ni. Zu avang hian kan chhia-leh-tha hriatna ina rem a tih tlat loh avanga kan thil tih hreh tak tak thin te pawh kan tih hreh loh phah fo thin.

          Zu in thin pa tam tak chuan mahni inveng ran leh intlawh khalh ran chungin, midang zu in velo te kha an fel bik loh zia te huai takin an sawi a. Tin, mifel tak, mahni ina a tawk tea zu in kerh kerh thin hian a tlangpuiin “Zu khap” hi na takin an sawisel duh an ti bawk. Nangni mifing te u, zu in hlimna te, hriselna te a pek lai che u hian, keini ang thingtlang pa mawl hi chu buaina, lungngaihna , tahna, nupa intih thinrimna, nupa inthenna, uirena, insual buaina leh tualthahna mai min thlen tu a ni si.

          Zu hi chhungkaw ti keh darh tu, hmaichhana mite’n a min fak laia hnung lam atanga mi nuihzata min siam tu, mahni leh mahni ‘mifing tak’ nia inngai tlat thei tura min siam tu a ni. Keini anga duang tan ‘zu in thiam’ a awm ve thei lo. Tin, zu hi damdawiah pawh an telh thin alawm tih avang maia in bawrh bawrh chi pawh a ni lem lo. Zu hi damdawi atan chawei kham ah chhin khat/fiante khat te tein in tur ni ta se, damdawi atan hmang peihlo kan awm nual mai lo ang maw?

          “Zu hi damdawi ani” ti tu te tan bik…. zu aia damdawi tha a awm ka la ring tho mai. Ka hriat ve chin ah chuan self-control nena regular taka mahni ina zu in kerh kerh thin ai chuan regular taka physical exercise la thin te hi an hrisel zawk tlatin ka hria.

          Zu hian hming mawi tak tak a la nei chho zel ang. Grape wine hi zu a ni a, tin distillated grapewine ngat phei chu hming mawi tak “Zawlai Di” tih hial pawh phuah mahse, ka tan chuan zu tho a ni. Grape juice, rice juice, sorghum juice,……. kei atan zawng amaha awm alcoholic content azir in ZU vek a ni e.

Zu hi zu ngawlveia min siamthei tu awmchhun a ni e.

Hmangaihna lan chhuah tir

            Mahni unau, mahni nu leh pa, mahni nupui-fanau te hmangaih lo tunge awm ang? Mahse mizopa ina a chhungte laka a hmangaihna a lan chhuahtir dan hi hnamdang tan chuan hriatthiam a harsa duh awm mang e ka ti thin. Hnamdang te hian an fate an duat hle a, an duat sual kan hre ve si lo. Pa berin a nupui a duat viau anih chuan a nupui chuan rilru thalo a pu mai palh ang tih hlauhna in mizopa rilru hi a luah thin a ni thei mai lo maw.

            Mahni nu leh pa hmangaih lo tunge awm thei ang? Mahse hnamdang te’na an nu leh pa te an hmangaihzia leh an zah zia an lantir thin ang hi ka hmu ngai miah si lo. Kan eng chu mi mithmuh ah a eng chhuak tur a ni si a. Kan chhungte, nupui-fanaute laka kan rilru leh hmangaihna kan lanchhuahtir dan tur eng ber nge ni ta ang le? Kan hmangaih tih chu kan hria, mahse chet zia ah te a lang chhuak si lo; kan zak leh tlat thin. Engtin nge kan tih ang le?