Wednesday, March 30, 2011

Kea kan zin thin lai kha

            Tunhma kha chuan khaw kar kawnga zin turin ke ngatin kan kal tang tang thin. Kal chhung a reiin rin aiin khaw inhnaih tete te pawh kha kan thleng har em em thin. Tunlai angin pheikhawk chhuat chhah leh dup nuam, bun nuam tak tak awm hek lo, puan pheikhawk se, tenis pheikhawk var leh rubber pheikhawk te kha kan bun ve phak awmchhun a ni mai a. Zinkawnga bun atan chuan a pan lam deuh mah mah thin. Silipar hi a invaw thlup thlup duh deuh na a, bun a hahdam ru phian thin.

            Ka pian leh murna, ka seilenna hmunin a zir miau si lova, naupan lai atangin kein ka zin zing malh malh hle. Chung hunlaia ka zinkawng zawh chanchin tlemte ka han phawrh lang ve reng reng ang e.

Kea ka zinchhuah hmasak ber kha

            Kea ka zin hmasak ber chu ka nutei pasal neih dawnin a ni a. Anni kha Lungrang khuaa innei tur an ni a. Chutih lai chuan tlangah an la awm a, motor kawngpui lamah insawn an la awm mang lo. Kum 7 mi vel ka ni a. Kein Chawngte atangin Lungrang kan pan a. Chawngte phai atangin Rualalung panin kan kal ngat ngat a; ni a sa si, a hahthlak ngei mai. Kawng chho awm miah lovin zawl hlir emaw chhuk hlir emaw awm se ka ti ngei mai. Chawngte leh Lungrang inkar hi kilometre 21 a ni a; ka la naupan tehlul nen, kein ka kal chhuak ve parh mai. Kea ka zin hmasak ber a ni a, ramhnuaia sava hram ri hrang hrang hriatte kha nuam ka ti a, ka hlim ngei mai. Hmanhmawh hauhlo leh muangmara kal kan ni bawk a, chau hauh lovin kan kal thleng ve thak mai. Hemi tum hian kawngsirah satel lian deuh mai, dum ren run, kan chhar nghe nghe. Ka la naupang hle na a, ka zinchhuah hmasak ber a ni bawk a, tun thleng ka theihnghilh thei lo.


Ruahin min nan

            Vawikhat chu ka la naupan viau laiin Lungrangah kan zin a. Kan zin haw lam chuan kei, U Valtea leh U Seimami te nen kan kal ho va. Anni chuan an thawmhnaw bakah ka thawmhnaw min ah sak a. Keiin sairawkherh ka ak bawk a. Lungrang leh Rualalung inkarah ruahin min nan ta a. A tirah chuan ka kal hah vangin lum ka ti a, ruah a han tla chu nuam ka ti ngei mai. Naupang ruah do thang tih takah ruah han do chu nuam ka ti kher mai. Mahse, a sur tam tial tial a le, a nuam ta reng reng lo; ruahtui taksa ah a dir tluk tluk a, ke pen a hrehawm a, a vawt bawk a, nihliap lah kan nei si lo; changel hnah an sik chhum a, kan khum ta far mai a. Zinkawngah ruah a sur chuan changel hnah khum hi a lo zia khawp ani tih ka hriat phah.

Ka la hriat reng pakhat

            Vawi khat chu Lungrang atangin Pu Thanhlira nen Chawngte lam kan pan a. Sairawkherh ka ak a. Ani'n plastic bur ah tuisik niawm tak a khai a. Chawngte lam panin kan kal ta a. Naupang kalpui a ni bawk a, a hmanhmawh bik lova, muangchangin min chhawm pahin a kal a. Rualalung leh Chawngte inkar, Sairiltui chhak kan thlen hian kawngchhak lam a rawn ri sul sul a. Vawilehkhatah rul lianleh sei tak mai, dum zer zawr a rawn lang a, kan zawnah tak mai chuan a rawn tleng tlang fua mai a. Mihring hi rinaiin a lo tuanran theih a niang e, kan zuang kang zawk mai a. A thaw fua in ka hre nghe nghe. Ka hlau kher mai. Pu Thanhlira zuang kang zawk, tla leh khan a thil khai kha leiah a nghat chawrh mai a. A plastic bur chu tetakte hian a pawp ta hlauh mai. Zu a rawn put chhuak a.

            A kutin a hup, a rawn putchhuak zel si. A tan chuan kal chak a tul ta. A theihtawpa chaka a kal chuan tam tak a put ral hman lovang a, tam tak a save hman dawn a ni tih a hre reng. Chak takin a kal a, keiin theihtawpin ka um a, min kalsan a hreh si, a rawn hawi let a, min nghak leh thin a, a hmelah a hmanhmawh tawh tih a lang reng. Khaw kar kawng ramhnuaia naupang han kalsan ngawt chu a hreh bawk si. Ralkhat hla takah kan inzui a, theihtawpa chakin ka um a ni deuh ber mai... Sairiltui luite kan thlen chuan kan kal fo tawhna a ni bawk a, ka thla a muang, min kalsan mahse ka hlau tawh lo.  Chuta tang chuan khua a hla tawh lova, km 3 vel chauh a ni tawh bawk a, ka hlauh tawh loh thu leh min kalsan mai turin ka hrilh a. Min kalsan chu a hreh khawp mai, mahse thiante nen krismas ruaithehna tur changel hnah sata kan kal fona a ni bawk a, ka hlauh miau si loh vangin chak takin khaw lam panin kalsan ta a.

Kal chungin ka muthlu

            Zan khat chu  kan sitting room ah mu chungin radio ka ngaithla a, ka muthlu lawp lawp mai a. Chutihlai tak chuan kan YMA hruaitu a lokal a, Rualalungah kawthalo vangin mi tam tak an dam lova, tlangval tlawmngai thenkhatin damdawi han pek chhoh a that thu a rawn sawi a. Ka insiam a, rei vak lovah damdawi akin thian dang 4 nen zan khawthim karah torch light nen Rualalung lam panin kein kan kal ta a. Rualalung kan thlen chuan zinglam dar 1 bawr vel a ni tawh a. Riak lovin dar 3 bawr velah kan haw thla leh nghal a. Rawlthar mut duh vanglai a ni a, kan kal chau bawk nen. Zing lam dar 4 bawr vel ah chuan kal pahin ka muthlu vel. Mutchhuak tawngkhawngah chuan kal pahin a lo mutthluk theih tlat nia maw le. Mak tak a ni, han sawi fiah vak ngaihna pawh ka hre lo. Lung ka chhuih palh a, a na deuh bawk a, ka harh nghal kawk mai.


Driver to vanglai kha

            Khang hunlai khan motor a vang em em a. A awm chhun pawh buhfai thiar motor  Jeep leh Jonga an ni deuh mai a; tin, sumdawng thenkhat te'na an hire motor kha a tlan zeuh zeuh bawk a. Motor khalhtu khan ngaihsan an hlawh thin kher mai. Khang hunlai kha driver te'n ngaihsan an hlawh ber lai a ni hial maithei. Driver hmelhriat nei chhungkua kha chu an itawm thei asin aw.  Nu leh pa in an be tha a, nula lahin an pak huam thin bawk. Driver han sawi kai takah chuan an handyman te kha an va khawngaihthlak thei tak. Jeep kha a thi zing si, a thih apiangin hmalamah an tlan phei a, an herh nung ta thin a nia, a hautak thei khawp mai. Motor engine cover rang taka hawng thin tur leh motor hnuaia zangthala mut mai thei turin an in ready reng bawk. Kawng chhiat lai phei chuan motora chuan lai leh kea an kal lai kha a inzat thuakin ka ring thin. Kumpui lingletin motor an zui a, an la khalh thiam tha-thum lo a nia...... Kha tih hunlaia driver kan ngaihsan zia kha aw. Mipa naupang chuan driver nih kha kan chak ber a ni fo thin.

            Vawi khat chu Lunglei atangin ka haw dawn a, Lungsen bus ah ka chuang a, Chhumkhum ah ka chhuk a. Motor a van em avangin chaw ei kham veleh ka suitcase puanin ka tuam a, ka hnungpuak a. Chhun nisensa hnuaiah, a hmaa ka tih fo tawh thin angin km 53 kea kal turin kan khawlam panin ka chhuak ta a.  Km 18 vel ka kal hnuah One trone a rawn tlan hlauh mai a. Ka chuang ve ta a. Driver chuan min be ve bawrh bawrh a, a fel khawp mai. He driver nen hian a hnu kum tam vak lo a liam hnuin Shillongah M.Sc. zirin kan la in class-mate dawn a ni tih hi, hetih lai hian kan hre lawk bik lo reng reng...

           Rubber pheikhawk bun chunga zin chhuah chang a, slipper ken theihnghilh palh hian ke a va rimchhe duhin a va han hrehawm chiang kuang tak e aw... Kea kal a that ve em em na pakhat chu motor ruih a awm ve lova, rem leh rem lova bus banga kai eng pherh duai khawpa luak a awm ve lo. Pawisa kan save a, luak kan save bawk. Tin, ka hriat chian em em pakhat chu, mahni chauhva khaw kar kawnga kea zin hian kal chak a awl thin bik khawp mai.


            Tunhmaa kea kan kal lawp lawp thinna kawngpuiah te khan duh duh huna chuan theih turin motor service a awm tawh a, diak chiau per pur kara motor kan nawr tang tang thinna ah te khan motor kawngpui tha tak a bawk dum zar tawh bawk. Khawvel hi a va lo changkang chak tak em. Hmana zualko tura khaw kar kawnga kan tlan ngat ngat thin te pawh kha, hmeh keuhva "Hello" tih hmangin kan liamsan ta. Hmm... kea kal a tlem tial tial a, hna hram thawh a tlem tial tial bawk a; chutih laiin chaw ei a tui em em tho si, thau mai loh chu hmabak a awm ta lo anih hi. Kan thau kung kung poh a ni ang chu. A dam hian han dam phawt mai ila......


Monday, March 28, 2011

Hmangaihna chungchang sawi leh ang

Tunlai chu ziak tur a vang kher mai, hetiang te chuan blog pawh a khawro thei mai dawn alawm le. Ziak tur hriat loh manah Hmangaihna lampang bawk hi ka'n khel leh nuah nuah ang e.     


             Hmangaihna chungchang hi chhiar huphurhawm khawpa sei ka ziak tawh a; ziak tawh leh sawi tawh awm ve thei lo hmangaihna na na na hi chu nitina a thar leh zel thin anih ang ngeiin sawi a bang tak tak thei dawn lo anih hi. Ka ziak hmasak kha chu  hetah  hian a chhiar theihin a awm e.

           Phut let neilo hmangaihna aia hlu zawk hmangaihna a awm thei dawn em ni ka ti thin tak na a, Hmangaihna chuan hmangaihna a phut let thin miau si. Hmangaihna chuan chhanlet a phut a, enge maw beisei let a nei thin. Chutiang zelin chhan let loh hmangaihna natzia hi aw. Chhanlet hmangaihna chuan hlimna vawrtawp a thlen laiin, chhanlet loh hmangaihna chuan lungngaihna, rilru natna leh zahna nasa tak mi a thlen thin. Sawi chhuah miah loh hmangaihna pawh hi a par chhuak hlei thei lo chu anih hi. Mi pahnihte inhmangaih tawnna chu a duhawmna zawng zawng nen thup rual lohvin a rawn par chhuak thin.

           Thenkhatin hmel hmangin duhzawng an zawng a, thenkhatin family background an thlir a, thenkhat chuan lehkhathiam leh mahni inhaiveng thei kher an zawng thin. Hmeltha leh neinung, khawsa thei, kan zawn luatna lamah min hmangaih ngawih ngawihtu, khuanu ruat, khuanu samsuih nihpui ngei tur te hi kan hmuh hmaihin kan hmuh kan fovin ka ring thin. Tin, zahzum luattukna hian mipahnih inkara hmangaihna chi tiak thei tur chu a tisukuk thei tho bawk awm e. Inhmangaih tak te pawh hi, karah hem thlaktu an awm chuan engkim a tawp vek thei thin bawk. Phulo leh tlinglo tlat nia inhriatna pawh hi hmangaihna piantir theilo tu pakhat a ni thei bawk ang chu.

            Min tuam mawitu "savun" phena hmangaihna inthup tlat hi hmuh fiah a harsa thin. Hetiang hmu fiah thei khawpa kan mit tih vara a awm meuh chuan "Hmangaihna mit hi a lo del lo chiang kuang thin hle". Chu hmangaihna chuan, amaha inphum ru, mite hmuh ve loh min hmuhtir thin. Hmangaihna mit tihvara a awm meuh chuan elrelna te, insawichhiatna te hian thinlung a hneh zo tawh lova, an thatlohna leh tlinlohna nia mite sawi lai tak chu khawngaihna pian chhuahtirtu a ni deuh deuh zawk si. Kan thatlai leh vullai chauhva min hmangaiha min duhtu an awm ve tho awm e. Chungtiang hmangaihna tawngtu nih chu ka hlauh ber a ni fo thin. Kan nihna leh kan tlin lohna ang anga min duha min hmangaihtu tluka hlu an awm lo. Harsatna tak tak kan tawh hunah chiah hian hmangaihtu der chuan a tlanchhiatsan thin a, hmangaihtu diktak erawh chatuan lungpui tluk zeta rinawmin a ding nghet tlat thin.

            Hmangaihna hian hlimna tam tak min thlen thei a, chutih laiin hmangaihna kawng zawh fuhloh chuan rilru natna leh tahna thlentu, taksa thlenga nghawng pawi thei leh lungngaihna ruama min awmtir theitu a ni thin. Hmangaihna phatsantu chuan uirena kawng a zawh a, chu zet chu chhungkaw tana chhiatna leh tahna thlentu, chhungkaw tikehdarhtu, naupang rilru nasataka hliam tu, leh thihna hial thlentu a ni fo thin.

           Suala ka bosan thin pawha min hmangaih reng thin tu Pathian min hmangaihna hi a rilin a va lo thuk em. Mihringte hmangaihna hi chuan rei a daih ngai lo fo va. Kan rilru hi a inlet thut thut thin, Pathian hmangaihna erawh a danglam ve ngai lo. Mihring tawng leh hla mai hian a phawk chhuak zo tak tak lovang. Pathian ngaihah chuan pawnchhe hnangkhai leh eklung ang mai chauh kan ni a. Pawnchhe hnangkhai hausa deuh te, fai deuh te, hmeltha deuhte ang lek chauh kan ni. Lei vaivut hmanga a siam mihring, amah siamtu phatsana A hmelma Setana lama kalsantu, chhanchhuak tura mahni leh mahni inti tlawm a, a ropuina zawng zawng kalsan vek theitu, keimahni avanga hmuhsitna, endawngna, zahna tuartu, a siam mihringte tluk leka hniama rawn indah theitu hmangaihna hi a va ropui tak em. Pathian hnena kan sual thawi dam nan na leh hrehawm tinreng tuara kraws lera khai kana awm a, thihna hneha tho leh Isua hmangaihna hi a ropui a ni. Kan nawmsak laiin amah kan hre duh lova, atan engmah kan huam ve hek lo. Ani erawh chuan tuisik mai kan nihlai atang tawha min hmangaihin, kan nawmsak lai ber atanga thihna luipui kan dai thlengin min hmangaih reng thin a, min kalsan ngai lo.

            Tunah zet chuan kan changkang tawh a, kan inti sap tawh a, movies leh TV vela kan hmuh thin sap nula leh tlangval ho inngaizawng te'n sex an hmang thin te hi a dan tur reng emaw ti pawl te pawh an awm ta niin ka hria. Ngaisang eng ang mah ila sap ho chu sap angin awm rawh se. An tihdan kan copy vek a tul lem lo ve. An inchei dan zawng zawng lo copy pawh hi a tul lem lo khawp mai. Hei hi chu Mizoram a ni a, mizo culture ang taka kan nun thiam a ngai. Kan hnam leh khawsak mil tawk leka hmangaihna kan lan chhuahtir thiam a tul khawp mai. Hmangaihna hi tawngka leh chetzia hmangin lanchhuah tir thiam ila, taksa hmanga lan chhuah tir kan tum thin hian kawng ni lo lamah kan peng thin a lo ni.

Sunday, March 20, 2011

Antam

            Antam hi mizo chawhmeh lar ber leh hlun ber zing ami pakhat a ni awm e. Bazarah han kal ila, a hunlai na na na chuan antam lei tur a tam theiin, chhungtin deuh thawin antam tel kan khai haw tel deuh zel mai. Antam hi kan duh hle a, kan chhum a, kan kang a, kan bai bawk. Vawksa chhum nena thlak pawlh te hlei hlei hian a tui lehzual a, vawksarep nen pawh a tui viau tho mai. Tam-um pawh hi hang tui tak a ni ringawt. A engti ang pawhin siam ila, a tui em em vek zel mai.

            Antam hi chi hrang hrang a tam hle a. A hnah ei chi te, a par ei chi te, a bulbal ei chi te a awm a. A hnah rau rau ah pawh, a hela ei theih te, a chhum hmin hnua ei chi te a awm leh a. Tun tuma kan sawi ber hi chu a hnah ei chi antam hi a ni bik a. Antam kan han tih tawp hian antam hnah hi a kawk nghal bik deuh reng reng a.

                    
Antam huan

            Antam hi thlai chin nuam leh awlsam tak mai a ni a. A tiak tantir atanga a rah a chan vek hma loh chu chawhmeh tha tak a tling thei a. Plot zimte ah pawh ei khawp a thar theih mai thin. A chinna hmun tur lei sawisak lai hi a hahthlak lai ber chu a ni deuh mai awm e. Duhtawka lei sawisak hnuah lei kan tihuh a, antam chi kan theh tawp a, a lo tiak ve mai thin. Thlai chin awlsam tak, hmun heh si lo a ni a, chin tawh hnuah pawh enkawl a hautak lo em em hle a ni.




           Antam hi thlai rau rau ah chuan a daihzai ber pawl anih ka ring hial mai. A tiak tantir atangin kan suat thawl tan a; a tiak tantir, hnah 4/5 emaw vel nei kha a zung chawpin kan chhum a, a  ei theih tan der mai. Chutah a lo thang liana, a hnah kau kan sik leh a. A kung dawng lian tha kan sik leh a, kan sihna hnu a chang karah a rawn chawr leh mai a. Chumi hnuah a lo par ta a. A par lai pawhin a ei kan thulh chuang lo. A rah tantirh ah, a rahno nen a kuangin kan chhum hnawk mai a, a la ei theih viau zel tho thin. A rah a chan hma chuan kan ei mawlh mawlh mai a ni deuh ber e. Antam chhum hang ah hian chakna a lo tam riau a. A hnuaiah hian antam chhum hang emaw a hela ei emaw ina chakna a pai thenkhat ka han tarlang ang e.

Antam a chakna awm te:

           Antam hnah ah hian kan taksa tana chawtha tam tak a awm a. Lehkhabu hrang hrangah leh website hrang hrang ah te antamin chakna a pai zat an ziak a inang chiah lo thin a. A species azir pawh a ni thei a, an zirna hmun a danglam vang a ni thei a, tin, a antam hnah dawng that leh that lohah a innghat thui hle bawk ang chu.


Taksa tana chawtha, antam 100g ina a pai zat chu:

Nutrients              Nutrient Value      Percentage of RDA 

Energy                      26 Kcal                         1%
Carbohydrates          4.9 g                              4%
Protein                      2.70 g                           5%
Total Fat                   0.20 g                           1%
Cholesterol                0 mg                             0%
Dietary Fiber             3.30 g                           9%

Vitamins
Folates (folic acid)      187 mcg                       47%
Niacin                        0.800 mg                      5%
Pantothenic acid         0.210 mg                      5%
Pyridoxine                  0.180 mg                     14%
Riboflavin                   0.110 mg                      8%
Thiamin                      0.080 mg                      7%
Vitamin A                  10500 IU                     350%
Vitamin C                       70 mg                    117%
Vitamin E                  2.01 mg                       13%
Vitamin K                 497.3 mcg                   414%
Electrolytes Sodium     25 mg                         2%
Potassium                   354 mg                     7.5%

Minerals
Calcium                     103 mg                      10%
Copper                     0.147 mg                    16%
Iron                           1.46 mg                     18%
Magnesium                   32 mg                      8%
Manganese               0.480 mg                    21%
Selenium                     0.9 mcg                   1.5% 
Zinc                            0.20 mg                     2%

Phyto-nutrients
Carotene-รŸ               6300 mcg                   --
Lutein-zeaxanthin      9900 mcg                    --

        He website  http://nutritiondata.self.com/facts/vegetables-and-vegetable-products/2490/2 ah phei chuan a nutritional value hi an ziak kimchang khawp mai. Antam ei hi a lo inchhirawm loh khawp dawn mai. Tuk-zan pawhin ei dawn ila a lo pawi lo hle dawn anih hi.

I.U. = International Unit (Hei hi vitamins hrang hrang leh hormones teh nan an hmang thin)

RDA = Recommended Dietary Allowance (Hei hi nitina chawtha kan mamawh zat a ni a. A chung ami khi kan en chuan antam 100g hian kan chawtha mamawh zat atangin eng per cent nge a ken tel kan hmu thei ang. Folic acid bik khi lo en ta ila.  Folic acid kan mamawh zat atanga 47% chu antam 100 g atangin kan dawng thei tihna a ni e. Khi khi average % a ni a, RDA hi kum zat a zir leh kan buk rih zawng azirin a danglam thei tih hriat tur a ni.)



I han chhui zau law law ang hmiang:

           Mipa puitling, kum 36 mi in nitina chawtha a mamawh atang hian i han chhui hlek ang hmiang.

           Mipa puitling, kum 36 mi hian nitin vitamin C 90mg a mamawh laiin antam gram 100 ah hian vitamin C 70 mg a awm. Thisen siamtu pawimawh tak iron pawh 8mg a mamawh laiin antam 100 g ah hian 1.46mg a awm. Calcium 1000mg lai a mamawh laiin antam 100g ah hian Calcium 103mg lai a awm bawk. Vitamin E 15mg a mamawh laiin antam 100g ah hian 2.01mg lai a awm bawk. Vitamin A phei hi chu kan taksaina a mamawh aia tam daih antam hian a pai nghe nghe. Calories leh fats a pai tlem em em  a, cholesterol phei chu a pai tello nia hriat a ni. Chutih laiin fibre erawh a pai tha thung. Antam ah hian cholesterol a awm miah loh avangin thisen sang nei thin tan a tha hle a, zamna leh hlauhna tel hauh lovin, duhtawkin a ei theih.

          Carotene-รŸ  leh vitamin C leh vitamin E te hian taksa atangin free radicals an thaibo thei a. Chuvang chuan anti-oxidants tha tak an ni. Heng antioxidants tangkai tak tak te hi antam ah hian an tam hle a. Taksaa free radicals lo insiam thin te hian DNA leh cell membrane an tichhe thin a, chu chuan cell a tihlum thei thin. Heng antioxidants te hian cancer cells insiam tur lakah taksa nasa takin a venghim thei nia ngaih a ni bawk.

           Tunlaiah chawhmeh man a to tawh hle a. Antam tel khat pawh Rs 20 in kan lei ta. Antam hi tuk-zan pawhin hmeh ila, ka hne lem hlei lova. Mahse tuk-zana hmeh reng tur lei tur erawh chuan pawisa a hek ve deuh. Chhungkaw ei khawp lek thar tur chuan antam huan hi neih zau a lo ngai lem lo. Hetia kan ngaih mai ai hian antam hi a lo hlu hle a, taksa tana chawtha kan mamawh tam tak a pai avang hian tui ti vak lo chung pawha ei uar deuh deuh zir a ngai dawn anih hi.


BSNL Post paid Bill online hmanga pek dan

Thenkhat tana thu ho mai mai leh thenkhat tan phei chuan tangkaina nei reng reng lo, mahni tawn hriat ang ang te hi i han ziak leh chiam mai ang hmiang.          

Mobile phone bill pek lama harsatna

            BSNL post paid ka hmang thin a. A hmang ve in awm anih chuan hmang ve thin te chuan bill pek ninawm zia in hriat ve theuh ka ring. Heta "a ninawm" ka han tih hi, bill pek duh loh lam ni lovin, bill pe duh reng chung si a billpek harsat em vang zawk a nia. A hma chuan Dakinah bill ka pe mai thin a. Tlem lai deuh atang khan bill a lo thleng tlai hle thin a. Last date ah ka pe thei chauh mai a. Chumi tum chuan dak kal muan vang nge, ka bill pek an hmu tlai a, ka outgoing call min bar sak hmiah mai. Customer Care ka phone vat a,  "Chumi khami chu phone ta che, inhnuai lam ami te phone ta che," tih ang reng vel min tih kual vak hnu ah, a thawktu zinga pakhat, mipa fel deuh mai a awm a,thil awmzia min hrilhfiah a. ani chuan min rawn chinfel sak ta a. Ka lawm kher mai. Office-a thawk mifel tak leh biak nuam tak tak ka tawn thin te hi mipa an ni duh khawp mai.

            Hemi hnu atang phei hi chuan a hun takah bill ka dawng ta lo. Mahse sms in bill chu ka dawng thova, ka bill pek tur zat chu ka hria. Mahse hetiang ang hi chuan an office ah kal a ngai a. An office ah duplicate bill min print chhuah sak a, chu bill hmang chuan kan pe leh mai thin. Bill a huna dawn tak si loh ah chuan Dakin lama bill peka rem ta lo. Office lamah kal ziah a ngai dawn ta mai. Ka buaina tawh ang hi midang buaina pawh a lo ni ve tho si a, dakin lama bill pe thin ho zawng zawng khan office ah bill pek tumin kan han in line ta mia chuh, a pui khawp mai. Building chhawng chunga awm kha kan in line a, step ah nen, hnuai lam kawngpui bul thlengin kan intlar anih kha. Mi pakhatin bill 5 te an han hum mai chuh... kan in line kha a kalsawn mawh khawp mai.

           A tawp a tawpah chuan ka ning lutuk a, ka tlan haw a. Internet hmanga pek dan ka ngaihtuah ta a. Ngaiteh, internet atang chuan bill pek a lo harsa reng reng hleinem maw le. Kan hmet keuh keuh va, bill kan pe zung zung thei reng a lo nih hi. Chi thum laiin bill a pek theih leh nghal. In hriat vek hnu pawh ni tho mahse, ka han share ve reng reng ang che u.

Mahni bill zat enna: 

        SMS ah BILL hi type la, 53333 ah thawn rawh. I bill pek loh a la awm emaw, bill thar i la hmuh loh a awm anih chuan, message i dawng mai ang. Internet atangin i bill zat te chiangkuang taka i en duh chuan, he site ah hian i lut dawn nia:  http://portal.bsnl.in/celloneduplicate/apcelloneenquiry.aspx
(Phone no leh account no dah luhna tur a awm ang a. I account no kha chu i bill hluiah khan hmuh tur a awm reng ang.)


Bill pe thei tura in register dan:

         I bill zat i hriat hnu chuan a chungah khan "PostPaid mobile" button a awm kha, kha kha i click dawn nia. I click zawh veleh hetah hian a luhpui ang che: 

         Log in form a lo lang ang a. A hnuai chiah ah khan in register na tur a awm ang. Kha kha han click keuh la, i in register dawn nia. Kan Circle kha BSNL North East I kan nih kha hriat reng tur.


Bill pek dan tur chu le:

     1. Anmahni website atangin:

          I in register zawh hnu chuan Login form atang khan han lut rawh le. View/Pay Outstanding Bill tih button kha i click ang a. Select Circle tih inziak a lo awm ang a, North East1 kha select ang che. I outstanding bill a lo lang ang a, chutah chuan i phone number leh Invoice number a lo lang ang a, i bill zat nen. 

          Bill i pek duh chuan Invoice number kha click ang che. Tichuan complete bill details a lo lang tuarh mai ang. A hnuai ah khan Bank select tur a lo lang tuarh bawk ang. I netbanking neihna ber kha (A chung ber kha a ni mai) han select la, tichuan Make Pay button click rawh... 

I click veleh hei hi a rawn lang maithei a, a lo lan chuan OK i click ve mai dawn nia:

The portal system has detected attempt(s) to pay this bill earlier but we have not received status of those payment transaction attempts from the BANK system at this moment. Please press OK, if you have not made the payment successful in the BANK or press cancel.For more details, please refer to the NOTE at the bottom of this page.

         Choose your payment Option a lo lang ang a, Internet Banking kha i select ang a, chumi hnuah Please select your Bank and click on "Submit": a lo lang leh ang a, i bank duh ber kha click la, submit button hmet rawh le. Chumi hnuah chuan Maawma of misual.com in a sawi fo thin Payment Gateway lamah ah a luhpui tawh ang che a, i netbanking account ah a luhpui daih dawn che a ni.

(Hetah tak hian kan bank account neihna a zirin a rawn lan dan a danglam thei ang. Kei chuan SBI ka hmang a,  chuvangin SBI lama a landan chiah ka hria. Bank dang atang pawhin harsa lo turah ngai ang.)

          Mahni online bank account a kan luh hnu hian BSNL Bill payment form a lo lang a, kan pek duh zat a lo lang nghal bawk. Account Number click turin a lo lang a, click hnuah chuan Confirm button hmeh chiahin min dal ta. Confirm kan hmeh veleh keimahni mobile phone ah transaction password an rawn thawn nghal a, chu password chu kan fill up hnu ah confirm hmeh leh tur. Confirm hi vawi hnih hmeh a ngai mai thei. Kan confirm hnu chuan Bill kan pe zo hmak tawh tihna a ni.

Payment receipt hi print a tha:

         BSNL site ah min dah lut phei leh nghal a, chutah chuan kan bill pek dan zawng zawng Receipt Details a rawn lang tuarh mai. Chu chu save hmak emaw, print emaw a tha. Enge maw complaint a awm pawha complaint na tur a ni ang.

A hnuaia Print button hmeh khan a in print loh chang a awm thin. Chutiang hunah chuan File Print preview/Print/ tiin ka print thin. A tul lem lo na a, ka preview hmasa deuh kher thin.


      II. Mahni netbanking site atangin:

          Netbanking site ah luh phawt tur. Chumi hnuah Add Biller e-pay ah khan luh leh tur. All India Billers kha i click ang a, Select Biller  tih ah khan BSNL CellOne i select ang , tichuan Go button kha hmeh mai tur.

          I nick name i dah ang a, a hnuaiah i mobile number i type bawk ang. Auto pay i duh leh duh loh kha chu i thu thu. Ka thlan tur ni ta se, ka duh loh ka ring. Auto Pay anih chuan Pay Limit pawh siam nghal tur a ni ang. Tichuan submit button i hmet dawn nia. Tichuan bill i pek thin tur kha a in register thlap tawh ang a, nakinah bill i hmuh hunah awlsam takin i pe zung zung thei tawh mai dawn a ni.


      III. SBI Mobile Banking atangin:

          SBI mobile banking te reuh hi a tangkai phian a nia aw. Account danga pawisa thawn nan te, mobile top up thun nan te mahni account check nan te a tangkai reuh khawp mai. A software (State Bank freedom) hi an office atangin lak a, install mai tur a ni a. Tin, an website atangin a download theih bawk. Kan mobile number nen an thlunzawm ang a. Internet ngai miah lovin, awlsam takin thil a tih ve zung zung theih thin. SBI a saving account nei tan chuan hei hi neih ngei ngei a tha khawp mai.

         SBI mobile banking ah lut la, Bill Pay tih kha hmet la, Add Biller hmet leh la, option atangin Add kha hmet rawh. Heta tang hian kan bill pek duhna kha register mai tur a nia. Mahse ka la ti chhin lo.


Online bill payment ah harsatna lo tawk ta ila:

          Kan bill pek sa chu la pe miah lo angin a awm thei tlat. Mahse, a pekna hmun tur dik tak, an computer data ah kan pe fel thlap tawh a, an website ah pawh check ila, success a inti tawh a, outstanding bill pawh a awm tawh lo. Mahse, an office lamah erawh bill la pe lo angin a awm tho mai thei. Hei hi bill la pek loh vang ni lovin, BSNL office lamah an la update loh vang mai mai a ni ang. Hetiang anih chuan BSNL customer care ah phone mai tur. Hetiang hun a lo thlen chuan kan receipt print chhuah kha a pawimawh ta a. Khata transaction number kha a pawimawh hle ani tih hriat tur a ni. BSNL customer care rau rau ah pawh he number 03892310000 lo dawngsawng thintu mizo pa hi a fel khawp mai. Ani hian min pui hreh hauh lova, ka harsatna ka hrilh chuan min rawn pui chat chat thin. He pa hi tunge maw ni le? BSNL mobile phone lamah harsatna engemaw a awm chuan lo be ve mah teh u, biak a nuamin a fel khawp mai.

          Thiante zingah BSNL bill pek lama buai leh ning ve em em thin in awm chu ka ring hauh lo na a, mahse kei hi, tunlai chu thu leh hla lamah ka ro vin ka hul hle mai si a. Thu tha leh thlum, zirtir nei tha hlui ve tur che u nei ve lo ta chuan, ti hian mahni experience neih ve chhun te te hi ka han share leh hluai che u anih hi. 
  

Thursday, March 17, 2011

Lumettu hna hi

           Lubuk chhep chhup, khuih mam lem loh hi chu hmuh a hahthlak a, a balh hmel bik a, hrik pawh a tam hmel bik bawk. Lubuk hi thenkhatin pa an tih viau laiin, thenkhat chuan zaithiam leh guitar perh thiam entirna ah an ngai a, thenkhat tan erawh mit tikham a tling thin. Lubuk chher chhura awm hi a hrehawm a, sam hmawrin beng a hawlh tan dawn dek dek anih chuan lumettu kan pan ruai zel. Lumeh hna hi thiam thil a ni ve a, mi nazawng thiam ve loh a ni. Khawtlang tana mi tangkai tak, an tangkai zia kan hriat loh fo thin, mitin ina kan mamawh si chu lumet thiam te hi an ni awm e. Lumeh dawr ah han lut ila, meh tir tuma nghakin an lo thu leh thup thin. Lumettu te hi an hlu a, kan mamawh a, hla takah pawh awm se, kan pan nal nal fo thin. Hei hian lumettu pawimawh zia a tarlang mai awm e.  

Hna hniam a ni em?

            Lumeh hi hna hniam angah ngaih a ni fo thin a, mi tam takin hna hniam anga an ngaih anih laiin lumettu lumeh man thlakhata tling khawm hi a tam tham asin. Hnathawk tura chhuak, nalh veng vawnga inchei rem si lo a ni a, nilenga tawp taka inthuam chunga lu meh mawlh mawlh a ngai thin. Hei vang hian lumeh hi mi tam takin hna hniam ah an ngai thin. Mahse an pawisa lakluh hi a tam tham khawp mai. Nalh tak taka inchei a, nitin khawi lai office ah emawa a nghet lova thawh ai chuan a tha zawk daih a, a hlawk zawk daih a ni tih hria hi mitlemte an ni awm e.

            Lumettu hna hi hna hniam a lo ni reng reng hleinem le. A hmaah zah takin kan kun a, a ni'n a duh ang angin min kuai her a, a duhleh min kuai kun a, min kuai dak bawk a. A chet pawh kan che ngam reng reng lo. A hmaah chuan milim ang maiin che lo chang lovin kan thu thin anih hi.


Hna tha a ni em?

           Lumeh hna hi hna tha tak a ni vein ka hria. Lu pakhat meh manah Rs 30 a ni a. Zing karah lu 10 an met hman a, Rs 300 an hlawh thei der. Nilenga lu an meh hian lu 40 vel an met hman tlangpui thin. Ni khatah Rs 1200 an hlawh thei reng a lo ni. Sam tihdum (hair dye) hian an sum hrawm a na lehzual bawk. Nitin Rs 1000 chuang hawn thin pawh an awm. Nitin Rs 1000 lalut angah lo chhut ta ila, thla khatah (ni 26 chhung) chuan Rs 26,000 lai a la lut thei dawn a lo ni reng mai. Bakcheha cheh hian lumeh chhung a rei deuh va, current hmanga nawr anih chuan meh chhung a rei lo thin hle. Dawr luah man te, blade man te leh current hman al man te paih vek hnuah pawh cheng tam tak chu an la lalut dawn tho tho a ni. Thenkhat phei chuan dawr luah man an la inchawi tawm zui leh nghal.

A hautak em?

            Lumet tur hian pawisa capital a ngai tam lem lo khawp mai. Darthlalang lian, bakcheh, a ziahna leh blade, sam nawrna machine, powder, brush nem, puanchhia, etc. A man i han chhut dawn ang hmiang.

Darthlalang                     Rs 200
Bakcheh                         Rs 50
A ziahna hmanrua           Rs 100
Blade                             Rs 20
Powder                          Rs 50
 Dettol                            Rs 20
Brush nem                      Rs 35
Sam nawrna machine      Rs 400
Machine ha/samkhuih     Rs 150
Samkhuih sin                 Rs 30
Puan metre 1                 Rs 60
Secondhand towel          Rs 50
Kawr khaina                   Rs 30

TOTAL =                     Rs  1195

             Lumet tur hian pawisa tam tham neih a lo ngai reng reng hleinem maw le. Hemi bakah hian chair pakhat leh bench pakhat a ngai tel bawk ang. Hei hi chu bul tanna a ni bawk a, mahni in ami hman rih ni ta mai se. Rs 1200 i neih chuan lumeh business i tan thei reng tihna anih chu. Lumet thiam tan chuan mahni hrawk chawmna tur sum lakluh a huphurhawm loh. A bul tanna capital a tlem tehlul nen, chuta tanga income erawh a tam hle si.

Dawr luah man:

            Lumeh business tan dawn chuan dawr luah tur a ngai hmasa a. Dawr luah man hi a sang tawh a, tin dawr luah mai tur hmuh pawh a harsa tawh hle bawk. Dawr luah tur hmu lo tan pawh mamawh tlem azawng iptea ak maiin mi inah sam met duh tur zawn kual mai tur a ni. Hetianga vah kual hi a tir lamah chuan a ninawm deuh maitheia, hlawk pawh a hlawk vak lovang. A tira hlawk nghal hluai lo hi chu kan peih vak hlawm si lo.

Lumeh dawr leh thianghlimna

           Lumeh dawr hi thianghlim leh fai tak angin lang mahse, a thianghlim tak tak thei lo. Mi chi hrang hrang, invawng fai deuh leh tawp deuh te, luphut ngah deuh te nen lam an lut khawm a. Hmanraw pakhat erawh an intawm vek thin. Luphut hi a thlentu chu fungi chikhat dermatophytes an ni a. Inkaichhawn a awlsam hle. Kan hma lawkah luphut ngah tak, sam tih chet zawnga tla ur ur thei khan met ta se, chumi hnuah keinin met chhunzawm ve nghal mai ta ila, luphut kai ve theihna chance hi a sang em em a ni. Nghawnga ringworm inkai chhawn pawh hi awl tak a ni bawk.

           Lumeh zawh dawn hnaih lamah blade hmangin an ziat thin a. Hetah tak hian fimkhur a ngai hle mai. Blade an thlak thin hi a lawmaw. Blade hmanga ziah anih laia intih pem palh vang hian awlsam takin natna a inkai chhawn theih thin. Thisen chhuak awm miah lo leh pem awm miah lo pawh hian natna kai theihna chance a awm tho mai. Blade khan vun an ziat a, vun pawnlang an ziat pan a, a sen tan tan thin. Chutah tak chuan vuna khawsa thin vun natna hrikte tan luhna chance tha lutuk kan siam thin.

          Lumehna dawr hi mi chi hrang hrang fuan khawmna hmun a ni a, mi kan inang lova, taksa kan vawn thianghlim dan pawh a inang lo fo thin. Vawikhat pawh lumet dawr ah lumet turin ka thu a, ka hma ah hian vun natna neiin lu a mehtir a, a dawt chiaha met tur ka ni si a, a phurawm loh asin aw.....Hmanraw pakhat kan intawm vek a, puan pakhat kan insin tawm vek a, min khawiha min kuaiher nawk nawk tu kut pawh a inang vek thin bawk.Kan lumeh dawr te pawh hi tun aia tihchangtlun deuh nise, dawr lian leh zau tha hek hawk, thianghlim tak ni thei se, a duhawm khawp mai.

          Lumehna dawr hi mi zawng zawng inang khat veka kan lenna hmun a ni a. Mihausa te, mirethei te, pawh, lumettu hmaah chuan kan inang tlang vek. A khawpum huapa kan intluktlanna hmun pawimawh tak pakhat niin ka hria.

Naupang leh lumeh dawr

           Lumeh dawrah naupang te takte te, an lu mehtir tumin an nu leh pa te'n an nghahpui ka hmu fo thin. An hriselna tur ka ngaihtuahin kei chuan ka duh ve leh tlat pek lo. Bakcheh ka lei a, inah kan meh sak hmiah zel. Hmanni khan sam nawrna khawl ka lei a, ka nawr sak hmiah hmiah mai. Han tih ve rawih chuan rin aiin a lo harsa lem lo khawp mai. Dawra lumeh hun nghaka an thu ve reng tur te, mi hrang hrang nena an inchiahpiah tur te leh thlatina pawisa senral tur te nen lam kan save hmaks mai. Mahni inlum ah kan met hmiah hmiah a, a tih chi asin aw.

Lu met vrs Sam met

          Lumet tih tawngkam hi mi thenkhat chuan "Lumet tih tur a ni hleinem, sam met tih zawk tur alawm," an ti thin. Sam hi an met ngai lova, bakchehin an chep thin, a nawrna hmanruain an nawr a, chutihlaiin lu an met a, tin, lu an ziat kawlh thin bawk. Sam met tih loh tur a ni a, lu met tih zawk tur a ni.





Saturday, March 5, 2011

A teuh thiak thiak thin mang e

           Ka hun tawng tawh thenkhat liamta ah khan vawi tam tak thin han phut zawkna tur ka tawng nual tawh a, chungte chu ka han ziak ve mai mai teh ang.

Li thuk lam pan la, sangha man turin....

           Vawikhat chu ruah a tla siap siap a. Kan len hlui tawh ka thui tha a. Zartea a lo leng a, "I len i thui tha a ni maw, ka len ka va la ve ang a, luimawng lamah len deng ila," tiin min sawm a. Tichuan le, Petera iangin lendeng tur chuan luimawng lam kan pan dun ta a. Rei pawh kan la deng hman lo. Suar tawntirh leh suar tawpna lai velah hian nghatun, tun mitsen ang chi kha a awm duh riau va. Man ngei tumin ka len chu ka han theh pharh duai mai a. Thing hnawk a lo awm chu niin. Suar lah chu a khauk em em leh nghal a. Siam tumin ka pan phei; lung nal ka rap pial a, ka tawlhthlu ta. Ka banah len hrui sei lutuk a inthlung si, suarin min len a tum, min len thei si lo, ka ding thei tawh si lo, ka talbuai chu a ni nghal deuh der mai. Rang takin Zartea chu a rawn tlan phei a, len chu a phih ngheng ngheng a, a thler ta a. Ka chhuak thei ta. Tlema tlemah famdairial ka chang thelh alawm maw le.

Thingkungah khuai nena inkhuainuaina

           Lungranga kan awm laiin, vawikhat chu ka ninhlei thehlei-dangkha (hming dang a nei em ka hre lo) kungah a rah lawh tumin ka lawn mai mai a. Chu thingkungah chuan khuai, khawisanghar a lo awm chu niin, ka hre si lo va, a kakpui ka thleng chho va, khuaibu chu ka tawn darh ta, min rawn bawr huk mai a. Ka talbuai viau a, ka tlak loh nan ka invuan nghet a. A chak thei ang berin thing atang chuan a tawlh in ka tawlh thla a. Ka vual tet tut mai. Thingkunga khuaibu tawn darh palh chu a tihchi loh khawp mai.

A pa lutuk a, gelatine kep a seh vel

           Ka pa hi luikal nuam ti chi a ni a. Gelatine an keng a, hlawhtling takin sangha an rawn hawn teuh thin. Vawikhat chu pen chhin tle deuh ver vawr hi ka hmu a, ka ipte ah ka khung a, sikul ah ka keng a. Sikul ah chuan ka khalh ka khalh a, ka hmuam bawk a. A hmawr lehlam chu ka seh sawi bawk a. Sikul banlawk laia ina ka haw chu, ka nu leh ka pa chuan gelatine kep bo an lo zawng nasa chu niin. An lo buai khawp mai a. Ka kuta ka thil ken chu an hmu a. Pen chhin emaw ka tih kha gelatine kep lek chu lo niin. Ka hmuam a, ka seh bawk sia, an hlauthawng ngei mai. A seh puah theih leh theih loh chu tunthleng hian ka la hre chhuak ta chuang lo.

Motor hnuai ah

          Kan naupan lai kha chuan driver hi kan han ngaisang mai main khawp a. Naupang chang kan ni lo, nula leh tlangval, nu leh pa chen khan driver an dah sang thei khawp mai. Personal peon dik tak handyman an la nei zui a nia. Driver kha chu tu inah pawh han  lenglut se, rei an thu hman lo, thingpui no a ri nghal rak rak zel thin.

          Krismas lai vel a ni a, zan khat chu naupang rual ho hi jeep ah kan chuang a. Kan zai tuarh tuarh a, kan hlimin kan te chel chul mai bawk a. Tichuan helipad hnuai kawngah kan chhuk a. Kan ri luih luih mai. Jeep chu a in turn dawn a. Hmalamah a tlan hlek a. Bei tumin kan tlan phei a, a daing a, a rawn back let thut mai. Thiante an kiang hak a, kei a laia awm chu ka che ve hman ta lo. Ka tlu a, motor ka chungah a awm a, a thim mup a, rnaupang au tuar tuar ri leh ri bawp bawp ka hria. Ka hriat leh chuan driver Pu Seikunga'n min pawm a, ka tap nasa kher mai. Ka lu a bawk a, lka ke a pilh nuan bawk a, chu bak chu na ka nei miah lo, ka him pial mai. A ke in min rap lo kha ka vannei kher mai. Thil thlen hun chhung kha a rei lova, engmah han sep rawtui belh tur a awm lo. A teuh ther ther asin aw....

           Mi motor tlan laia bei kha kan ching hle a. Zan khat pawh mi jeep tlan laiah kan bei ru a. A tlan chak si a, chhukna hun a a awm lo. Chutah le kan han zuangthla mai chuh.....duh vang reng ni miah lovin motor kawnglaiah kan lum thal let tawp tawp a, kan pilh nen nuan mai maw le. Khami tum atang khan mi motora beh ruk kha ka sim ta niin ka hria.

          Kan naupan lai khan driver ho kha kan ngaisang hle a, anni pawhin min tichhe ngam bik lo. Motor sil tura luia kan kal te khan, driver hovin an sil ve meuh lova, naupang ho khan kan sil sak deuh vek thin. Driver tawngkam chhe deuh ho motor ke kha chu zing lamah a lo thep deuh ngei ngei bawk. Motor ke hawlh thep mai mai te chu harsa hek lo le... Naupang be chhe deuh ho kha chuan zingah an motor ke an pump taih taih zel.

Tuilen laia lui hleuh kai

          Vawi khat chu Chawngte lui len laiin kan sikul naupang ho lui lamah kan tlan thla sup sup mai a. A lui te zawk chawngte lui hian a lui lian zawk tuichawng lui a zuk fin a. A lui te zawk kamah kan awm a, a lian ho khan a chhak lam atangin an hleuh a, lui lian zawk nena a infinna thlen hmain an hleuh kai sap sap mai a. Keini a te deuh ho chuan hmuhnawm ti takin kan thlir reng a. Chutah le, ka thawk lawk a, ka thawmhnaw ka phelh sauh sauh a, vawilehkhatah ka dive lut a, ka thleuh phei ve ta mai. Rin aiin tui a lo khauh a, min len thla dawr dawr mai. Ka theih tawpin ka hleuh tang tang a, ka kai zawh ka ring ta lo; ka kai zo lo anih chuan a aia lian zawk tuichawng lui ka hleuh a ngai dawn tihna. Hahthlak tak a ni ringawt. Ka kai zo dawn lo tih a chiang tawh, chutih lai tak chuan a lian ho zinga a hleuh kai hmasa pakhat , tui la dai mekchuan hneh takin ka banah a rawn vuan a. Ka him ta. A lui te zawkah mah ka chau a nia, a lui lian zawk chu ka cho lo khawp mai.....tuilen lai lovah chuan ka han hnehsawh mai mai nen. A teuh thiak thiak mang e.

Electric current man theih loh

          Vawikhat chu kan hostel a awm ve pakhat hian "Kei hi chu current in min man ve thei miah lo, a mak khawp mai," a ti thla zen mai a. A man theih leh theih loh lah chu kan hre ve der si lo va. Tum khat chu kan room ah current a siam mawlh mawlh mai a.Chutia a siam lai chuan bed switch ka on thut a, ka off leh nghal a. A lo man thei tho chu niin, a sa rap mai maw le.

Khawnvartui thuk (stove)

          College kan kal laia hostela kan awm laiin khawnvartui hmang chi thuk (stove) kha room tinin kan kawl deuh vek thin a. Thingpui in chak changa han hman mai kha a rem reuh va, zan riltam hunlai taka thingpui min chawh rik tir rak rak thei tura hmanraw tangkai ber pakhat a ni. Tumkhat chu, ka khawnvartui thun a lo tam deuh nge, stove set a fuh lo zawk nge ka hre tawh bik lo, a alh ta hluah mai. Ka au vak a, ka room thenawm atangin ka putea fapa Enzauva a rawn tlan lut a, stove alh nasa tawh tak chu tukverh ah a rawn paih chhuak ta a. Ka han inen chiang a le, hmunphiah ka lo hum a, kawngka bulah dingin gas alh lai chu ka lo thlir reng chu niin. A ho kher mai. Hmunphiah kha chuan ka vawhlum awm tawp si lova......

          Sawi ta sa sa, sawi zawm ang.... Vawi khat pawh Chawngtea kan awm laiin Chakma in a kang hluah mai a. A kang lai en tur te leh thelh tur tein an tlan phei hum hum mai a. In pakhat mai kang lovin in hrang hrang a kang kai a. Kan thianpa Rinpuia pawh Chakma inkang tantir mek ah a tlan lut a, ngaihtuah mang hlei lovin bur chhia a pawm teuhva, bang kilah a thu reng asin le..... A inthin harh meuh chuan a nuih a za si, rang takin midang rualin a tlan chhuak ve nghal.

         Tunlai chu thutak pai ren run ziak tur pawh ka hre lo. Mahni tawkah ka hul tlat mai. Mahni experience  holam tak tak te hi, tihian ziak mai mai ila a nih mai hi maw.



Tuesday, March 1, 2011

Thuziak hi

        Thuziak hi rin aiin a hautak duh zek a. Thenkhat tan chuan a awlsam pawh a ni mahna. Duh hun huna thuziak tha tak tak phuh chhuak mai thei hi chu an awm a, chutiang mi erawh an tam lo hle awm e. Chutiang mi te chu thuziak mi diktak an ni a. Anni chuan eizawn nan an hmang a, an thuziak hmangin pawisa an la lut ve reng thin a ni. Thenkhatin lehkhabu an ziak a, thenkhat chuan dialy newspaper ah emaw magazine ah emaw thu an ziak a. An thuziak atangin pawisa an hlawh chhuak ve thin. Kan ramah hian writers tha tak tak an awm laiin, kan writers te hian anmahni puala chanchinbu emaw monthly mgazine an chhuah ve te anih ngawt loh chuan hlawkna an nei lova, hlawh an nei lova, hah chiah an hlep thin.


Thuziakmi te hlutna

          Thuziak mi ka nih ve loh avangin thuziakmi te hlutna hi ka phawk chhuak zo dawnin ka hre lo. Khawtlang inkaihhruaina kawngah te, ram leh hnam siam thatna kawngah te, hringnun kawngdik tak inkawhhmuhna hmanrua atan te an tangkai em em a. Sorkar kal sualna lai te, an tihdik lohte huai taka hai lan sakin, kawng dik lamah hruai an tum thin a. Thu leh hla tha tak tak te ziakin mizotawng tihausa tu ber an ni bawk. An thuziak chi hrang hrang kan chhiar thin te atangin awmdan mawi te, nundan dik te, thil tha tam tak kan inzir thin. Thuziak mi te tello chuan chanchinbu pawh hian hlutna a nei zo lo fo thin. Thuziak mi'n theih tawp chhuaha awn lam neia thu a ziak chuan mipui rilru pawh nasa takin a kuaiher thei fo thin.

          Thuziak thin te’n football an chawi lar viau chuan football hi mipui te ah a hlu tulh tulh a, a mipui mimirin kan tuipui mai thin. India ram chhunga kan awm chhung chuan football hi tui eng ang mah ila, eng ruai kan ang tak tak chuangin ka ring lo. Kan thuziak mite hian lungrual takin cricket hi han chawi lar ta mai se, ngaihnawm tak taka comment in han ziak tlawr dup thin mai se chuan, kan ramah hian cricket kan uar ve khawpin ka ring. Cricket ah hian sum a tam a, infiammi tan a hlawk bik em em thin. Hei hi ka han sawi tel kher nachhan chu chanchinbu lama thuziak thin te hian mipui te hi kawng min sial sak nasa em em thin tih hi han tarlan hram ka duh vang chauh a ni e.

           Thuziak mi te hian thu naran mai mai an ziak lo tlangpui a. An thuziak kar lakah hian thu tha tak tak, mihring nun kaihruai thei, society tana tangkai tak tak te, ram leh hnam tana tangkai thu tha tak tak te ziak a ni fo thin. Heng thuziak tha tak tak te hi miin an lo chhiar a, an tangkaipui em em thin. Thuziak mi te hian mipui rilru sukthlek dan an hrethiam em em a, an duhna lamah mi an kaihruai thei em em thin. Entirna pakhat lo sawi ta ila, nungcha humhalh lampang hi, a sawia sawi rik ringawt hi chuan kan ngaithla liam puat a, kan hre rei lo fo thin. Thuziak mi te’n thiam leh uluk takin han ziak luai luai mai sela chuan, mipuite ah hian nasa takin thu a sawi ngei ang. Ngaihsan nachang kan hriat loh, kan thuziak mite hi an va lo hlu tak em. Hla tha tak pawh nise, a satu an awm loh chuan hlutna a nei lo ang tho hian thuziak tha tak pawh hi chhiartu an awm loh chuan hlutna a nei chuang lo.

Thuziak hi a awlai lo asin

           Thuziak hi a awlsam lo, a awlsam mawlh lo. Tunah hian kei ngei pawhin thuziak tur ka hre teuh, mahse ka ziak chhuak thiam reng reng lo. Thu ho mai mai ziak hi chu a harsa lo va, thu tha deuh hlek ziak tur chuan inpuahchah ve deuh hlek te a ngai a, rilru sawrbing a ngai nasa hle thin . Reference tha deuh hlek te pawh neih a ngai ve thin. Thuziak tur hian fianrial hun tha tak leh hun thawl tha tak neih a tul a, rilru tibuai thei lak ata inthiarfihlim te a lo tul a, chhungte, nupui fanau te lak atangin tal hran te a lo tul a, rilru nasa taka sawrbing a ngaih changte a awm fo thin. Thuziak tha tak thai chhuak tur hian beih ve fet a ngai thin a ni awm e. A tithang lo tan phei chuan ziak tur a haihchham theih hle thin. Miin harsa taka an ziak sa, lo ruk chhuah ve tawp a, mahni sum hailuh nana lo hman ve ngawt hi a tha ka ti ngai lo hrim hrim. Thuziak ningnel te te hi chu a uiawm lem lo. Mahni tawka a ziaktu in thuziak uluk tak mai, a ziaktu phalna tel hauh lo leh, a ziaktu hming lang tel hauh lova lo chhuah ve ngawt hi a fuh lo. Permission hi lak ngei ngei tur a ni.

           Thu hi duh hun hunah a ziah ngawt theih loh va. Rilrua a lo luh hunlai te bik hi a awm ve a. Rilrua a luh laia ziak anih chuan, ziak tur hi a rawn chhuak zung zung mai thin. Rilrua a luh loh lai chuan ziak tum eng ang mah ila, a theih loh chu a ni deuh ber e. Rilrua a luh loh lai pawha ziak zung zung thei an awm, chung ho chu thuziak mi dik tak an ni, an ngaihsanawm khawp chuan ka hre thin.

Hlawh neia thuziak hi

           MIPOGRASS ho scientific journal chhuah ah hian miin article a chhuah anih chuan Rs 500 a hlawh thin a. Hei hi revised a la ni lovin ka hria. STAM ho journal chhuah Mizoram Science Journal ah hian thu i ziak anih chuan kut hah manah Rs 50 an pe thin bawk ang che. A beitham viau na a, inpek loh tawp ai chuan tha tak a ni tho tho mai.

          Kan thuziak thiam tak tak te hi kan chawisan thiam chuan, kan nitin nun atana tangkai thu tha tak tak min chhawp chhuah sak reng thin dawn a. An kut hah man tlem azawng an lo hmuh ve theihna tur kawng hi kan ngaihtuah sak a hun ve ta khawp chuan ka hria. Mipui te hian a thlawnin thuziak tha tak tak chhiar kan inbeisei ringawt ngai lova, pawisa tam tak sengin chanchinbu te, magazine te kan lei thin. Zaithiam te hi a thlawna kan zaitir ul ul hun lai kha a liam tan mek a. Concert nikhuaa kan zaithiamte an zai zawha chibai buk chiah an hlawh te, bible an hum haw ringawt hunlai te pawh a liam tan ta. Tunah chuan kan zaithiam te pawhin an zai hah man an tel ve tan ta. Zai thei nazawng zinga zaithiam bik an awm ang chiah hian, thuziak thei nazawng zingah hian thuziak thiam riau bik an awm fo thin. Kan thuziak thiam bik te ho tal hi chu a thlawnin thu i ziak tir lul lo teh ang u.

Thuziaktu te leh Chanchinbu hi le

           Thenkhat chuan chanchinbu an buatsaih a, an chanchinbua ziak tur an khawn khawm a. Thuziak tha tak an khawn khawm hmang te chuan sum an lalut hiau hiau thin a. An chanchinbu ti hlutu, a hralh tikaltu, contributors tha tak tak te kha an hre zui tawh lem lo. Mizo te hian lar kan lo duh hliam hliam bawk a, chanchinbuah kan hming te a lan chuan kan lawm viau thin. Mahse heti ngawt hi chu a ni thei dawn emaw ni le aw… ka ti fo thin. Hla phuah a harsat tluk zet hian thuziak tha ziak hi a harsa a, a ziaktu in a hahpui ve em em thin ani tih hi hriatpui ngei ngei a tha khawp mai.

           Chanchinbu hi sumdawnna a ni a, mi thuziak tha tak tak te hi an sumdawnna lama an hmanraw pawimawh tak pakhat a ni. An chanchinbu phek ti tamtu leh an chanchinbu tihlutu te an ni a, chanchinbu chhuahtu te tan chuan thuziaktute hi an hlu em em thin. Namnul ngawt chi an ni lo. Hla in copy sak ngawt te hi kan hua a, a phuahtu phalna tel lova lo sak ve ngawt te hi a thiang lovah kan ngai thin. Hla phuah a harsat tluk zetin thuziak tha tak ziak hi a harsa ve a ni. Hei vang hian mi thuziak lo copy ve tawp hi a tha lo hle a. Chumi laka lo inven ve dan tur kan ngaihtuah a hun takzet a ni. Thenkhat chuan intihlar nan thu an ziak a, thenkhat erawh chuan an rilru chhungril ber inpuan chhuah nan thu an ziak a, thenkhat erawh chuan ram leh hnam siam thatna chi thuziak tha tak tak an ziak bawk. Thuziak mi te hian thu ziak chawlhsan ta thup mai se, kan chanchinbu tam tak hi chuan a phek an tih tlem a ngai ngei ang le. Kan chanchinbu chhuahtu te hian pawisa an lalut thahnem hle a. Heng an pawisa lakluh atang hian thuziak tha tak tak hmanga anmahni pui thin tu te hi an kut hah man tlem azawng pe ve thin ta se, vawikhat thuziak puitling an published chuan Rs 100 vel tal hlawh tir ve thin se chuan kan thuziak tu te hi an tang lehzual ang a, tun aia tha hian thu an ziak ang a, thuziak tha tak tak awm thinna chanchinbu chu a hralh pawh a tla hle ang a, a chhiartu pawh an tam hle ang. Hah theuh theuh, inhahpui man awm deuh hlek anih chuan, thuziaktu tan sum lakluhna hnar tha tak a lo awm mai dawn ani.

          Miin uluk takin thu an ziak ve a, an thuziak ang ang te kha tu te’n emaw a ziaktu hming lang miah lovin an rawn chhuah chhawng ve ngawt thin. Hei hi a tha lo. mi thuziak, mi irawm chhuak te, a ziaktu phalna tel hauh lova chanchinbu lamah te lo chhuah ve tawp a, tu te’n sum lakluh nana an lo hman ve ngawt hi a fello hle a ni. Hei hi a tak ngeia thil thleng a ni. Miin internet lamah te thuziak an practice ve a, an thuziak te chu duh duhin an chhiar thei thin. Mahse sumdawn nana lo chhuah ruk mai a awm fo. Hei hi thil fello tak a ni.

Ka thil tawn ve te

           Hmanni lawk khan Lunglei chanchinbu lar, Ralvengtu ah ka thuziak “Rulngan hi le” tih kha a chhuak a. A ziaktu ah ka nick caribou hi ziak lan a ni a. A lawmawm hle mai. Kei hi Lungleia awm ka ni a, Ralvengtu editor hian min hria se chuan min hrilh hriat ngei ka ring. Mahse min hre lo chung pawha ka nick tal a dah lang kha a ropuiin a lawmawm ka ti khawp mai. Vawi khat pawh Churachandpur lama kan misual.com member pakhat pawhin an chanchinbu a chhuah turin email kaltlangin phalna min rawn dil bawk. Chumi tum chuan ka thuziak kha tha tehchiam pawh a ni bik si lova, min han dil hrim hrim kha ka lawm asin aw….. Mi huatthu sawi ai chuan mi lawmna siam hi, kan tih lawma te tan chuan a va lo hlu bik tak em.

          Vawi khat chu Lunglei chanchinbu lar tak pakhatah ka thuziak pakhat, a ziaktu hming (or ka nick) leh source lang miah lovin editorial ah chhuah a ni tawh a. Editorial ah chhuah a nih avangin, kha ka thuziak kha, editor ziak ah a chang daih tihna a ni a. Ka rilru puak chhuak ka ziak ve kha, khawi chanchinbu editor kam chhuak ah a chang daih tur kha ka phal reng reng lo.

Rawtna tawi te

           Mifingin rawtna a siam chuan a rawtna siam chu a fing a, a ril bawk thin; mi a rawtna erawh a mawlmang hle thin. Finna pai reng reng lo pawh ni ila, khawnge, rawtna mawlmang tak ka’n siam ve reng reng ang e. Mahni thuziak ah tal mahni ngaihdan kan sawi ngam loh te’n a dik nang. Aizawl chanchinbu lar deuh ho hian thuziak hi grade 3 velah then ta se, an hnena thuziak submit ho chu uluk takin Grade A, B leh C inthliar hrang se. Grade A chuan Rs 200 hlawh thin se, Grade B in Rs 100, tin Grade C chuan Rs 50 hlawh bawk thin ta se. Hei hian rah tha tak a chhuah em em ang. Thuziak kan intihhmuh ang a, chu mai ni satliah lovin thuziak that lamah inelna thianghlim a lo awm ang a, chanchinbu subscribe tu mipui te’n thu tha tak tak chhiar tur kan nei thei ang a. Thuziak chhuah tur nei tha apiang kha mipuiin kan bawr rawn ang a, anni pawh an hlawk sawt mai dawn a ni.

          Tunlai khawvelah internet lama thuziak dah kan uar chho ta hle a. Thenkhat chuan mahni thuziak dah that nan an hmang tho bawk a. Chutih laiin website thenkhat ah chuan thuziak published atanga sum lakluh dan te pawh a awm thin. English thiam tak, thuziak thiam tak tan chuan mahni awm hmun atang thuziak ringawt hmanga pawisa hui luh dan kawng a awm. Mizotawnga thuziak erawh chhiartu kan tlem tham deuh va, sum hailuh ngaihna a awm reng reng lo. Kan ziakmi te hian a thlawn vekin thu an ziak thin. Internet website leh blog lamah thu kan ziak anih chuan a ziaktu in a neitu nihna a chan ngei theih nan copyright siam hi a tulin a pawimawh hle a ni. Chanchinbu lamah an chhuah chhawng anih pawhin a ziaktu hming a lang ngei tur a ni a, a ziaktu hming diktak chhui chhuah a harsa anih chuan a nick tal thai lan a ni ngei tur a ni.



          Kan lo experience hlawm tawh atangin internet lama thuziak chhuah chhawn anih chang hian, hah tak leh harsa taka ziaktu zah pahna nei lek lova, an nick emaw tal pawh thai lang miah lova lo chhuah chhawng ve ringawt an awm thin. Hei hi a pawi khawp mai. Heng mi te hian an thu chhuah chhawn ve ngawt kha, ziaktu awm miah lo emaw an ti emaw ni ka ti thin. Ziaktu an awm a, tunge a ziaktu tih chu chhui a harsa lo. A ziakna website neitu te atangin chhui chhuah a awlsam lutuk. Mahni tawka a ziaktu in thuziak uluk tak mai, a ziaktu phalna tel hauh lo leh, a ziaktu hming lang tel hauh lova lo chhuah ve ngawt hi a pawi takzet a. Permission hi hi an la ngei ngei turah ka ngai.