Sunday, May 22, 2011

Nu hi an lo va hlu tak em

            Nautein a mamawh leh a pan hmasak ber chu a nu a ni a, naupang tapin an lam hmasak ber chu nu a ni bawk. Puitling uaih tawh pawh, mangan nia nu lam ruai an awm thin tho mai. Nu hi, naupangte tan chuan thlamuanna leh hahchawlhna, mangan nia an tlukluhna ber a ni. Nu hmangaihna tel lova enkawl naupang chu an rilru chhungril takah baihvai rukna an nei fo thin bawk.Nu tel lovin mihring an piang thei lova, nu tel lovin khawvel a awm thei lova, nu tel lovin chhungkua a din theih hek loh. Nu hi an lo va hlu tak em.

           Nu tam takin an fa paite pian chhuah tir lova, an tihhluma an paih thin laiin, kei chu ka nuin hrehawm tinreng tuar chungin khawvel eng min hmuhtir a. Amah avang chauhva nungdama lo piang chhuak thei ka ni. Amah atanga lo chhuak, a rila rah, a taksa zawmpui, a taksa chhunga ka awm laia a thisen hmanga a chawm ka ni a. A taksa chhunga ka awmlai atngin min duat a, damdawi tha tinreng hmangin min chawm a, natna do theihna ka la siam ve theih loh lai pawhin aman natna laka ka lo him ve theih nan natna do theitu tur min pe chhawng a. Amah avanga khawvel eng hmua dam khawchhuak thei chauh ka lo ni. Ka nu hi ka tan a lo va hlu tak em.

            A ni chuan duat taka min chawiin a hnute tuiin min chawm a. Ka damlohvin zanrei la sawi lova, mut reh a sawi hek lo; mutchhuak chung chung pawhin phunnawih hauh lovin ka zun leh ka ek a thianfai a, keimah vangin mut kham lovin mutmu tuah thei lo mahse engmah a sawisel ngai lo. Ka tahin min thlem a, ka nawrhin min tihlungawi tumin min chhaih thin. Ka ril a tamin eitur min pe a, a in aia tui zawk min intirin a eia tha zawk ka tan a zuat hrang thin. Hmelchhe ve te mah ni ila, ka nu chuan kei aia hmeltha a hmu bik lo. Hang beh ve te mah ni ila, a mitah chuan midang aiin ka mawi lo chuang lo. A hrai duhlai, a enchim loh ka ni miau si a. A ei ai min pe a, a in ai min intir a, ama hak tur thawmhnaw tha a lei theih loh laiin, ka hak tur erawh a tha tha min lei sak fo thin. Ka nu i lo va hlu tak em.


           Nula leh tlangval inhmangaihna chuan tawpni leh kinni a nei thei a, thil hote avangin an inhmangaihna hrui a chat mai thei thin. Nupa pawh hi, rinawmlohna avangte leh engemaw thildang neuh neuh vang tein an inkara suihzawmtu hmangaihna hrui chatin kumkhua atan an inthen fo thin. Nu in fa a hmangaihna erawh chuaini a nei tak tak thei lo. A taksa chhunga a rawn awmtirh ata a puitlin thlengin a hmangaih dan a ngai reng a, a thihni thlengin a theihnghilh ngai lova, a hmangaih ngai rengin a hmangaih a, engmahin chu a hmangaihna chu a tidanglam ve thei lo. A fa chuan thlafam dairial changin thlan hnuai piallei thuahriat karah pawh zalsan tawh mahse, a dam chhungin a hmangaihna avangin rilru na leh hrehawm takin a rukin, tuma hriatpui miah lohvin ,a  fa thi tawh chu a sun reng thin. Arpuiin a note chhan nan chuan amah aia lian leh thiltithei zawk pawh a hlau miah lo ang hian, nuin a fa chhan nan chuan eng pawh a huam a, thih pawh a ngam zak thin. Nuin a fa a hmangaihna tluka hmangaihna nasa, dik leh tlo hi hringmi inkarah hian a awm ve thei pawhin ka ring ta lo ve. Nu hmangaihna hi a lo va thuk tak em.

           Tun thlenga ka nu'n min la dampui hi, ka tan malsawmna a ni. Khawvelah hian nu pakhat chauh ka nei a, ka tan nu dang reng reng an awm lova, a pian pawh an piang tawh hek lovang; ka nu hi min hmangaihtu a ni a, ka "lei pathian" a ni. Mite tan eng nilo mahse, keia tan chuan ka nu hi a lo va hlu tak em.

Friday, May 20, 2011

BHSS post-jubilee pawhchawp programme

             BHSS Golden Jubilee kan hmang zo ta bawk a, rilru ah Jubilee a la thi tak tak si lo; thingthu a la nun lai chuhin inlak thawvenna hun hman rel a ni a. Chu thurel chu lungrual taka phar thluk nghal a ni. Wednesday tlaiah rel a ni a, Thursday ah kal a ni nghal bawk. Mahni nuam tih zawng leh duhzawng lamah chuan tuan a tha tlangin thil a kaltluang pur pur khawp mai.

            Kan kal dan hi pawh chawp takmeuh a ni a. Ruah a sur chuan "Tlawng hnar District Picnic Spot" ah kal tur a ni. Khua a that chuan "Tlawng lui, Thenzawl Road" lamah kal tur a ni ang. Zing lamah ruah a sur a, tha a tho lem lo hle.Mahse, vanneihthlak takin chhunah khua a tha ta ut mai. Kal dawn aruaiah, kalna hmun tur lam duh thlangin ban kan phar a, Thenkhatin IIDC an duh laiin, thenkhatin Tlawng lama kal an duh bawk. Thaza rual an la tam deuh bawk a, tuichen chak an tam zawk ni ngei tur a ni, Tlawng lui lama kal duh kan tam zawk vangin lungrual takin tlawng lui lam kan pan ta a.

            Sawi thui lo mai teh ang. Duhtawka Tlawng luia chen hnuah ruah hmi a tla deuh seng seng bawk si a, IIDC Pukpui lam pan mai ang u kan ti a, lungrual takin kan kal nghal. Kan thlen hnu lawkah kan chaw order a lo thleng a, khua a lo tlailam deuh tawh bawk nen, chaw kan ei zui chu a ni nghal deuh mai. Thlalak tlem azawng ka han tarlang ve a. Digital camera atang ni lovin ka phone camera atanga rui lo hai lova ka hmeh mai mai a nia, a fiah loh pawhin min hrethiam mai dawn nia.



Tlawng leihlawn bulah kan inchhawp hnawk rup mai.



Tlawng lei, tuichen zawh hnuah chhak lam atanga ka lak anih hi.



April par hian mit a tihahdamin zinkawnga chau taka zin thin te'n hmuh nuam an ti hle thin.



 Eitur lam hi chu kan hnianghnar khawp mai.




Mi te iangin sakhmelin puak ti lo mahse, ka hang na a, ka chaw ei a tui a nia.

            Kan programme hi pawh chawp programme takmeuh a ni a, a dangdaiin a nuam ang reng khawp mai. In kan thlen meuh chuan khua a thim ruai tawh a. Hetianga a huhova chhuah hi a harsain hun remchang neih a har hle a, a nuamin a hlimawm hle a ni. Engtikah tak a huhovin, lungrual takin chhuak ho leh thei ang i maw. Vawiina kan hlimni te hi nakinah chuan khuarei changin kan la ngai dawn mang e.

Wednesday, May 18, 2011

Ka hlan ngam si lo


Ka lehkha hlui ka ching fel e ka tia, lehkha pheka ka thuziak hlui tawh tak ka hmuchhuak  hlawl mai. NEHU Campus a ka awmlaia ka ziak a ni a, ka ziak zana ka zehna note bu hlui karah a ngai ngaiin a lo la awm chu niin. Hlui tawh mahse, a ngai ngaiin ka han chhu chhuak leh anih hi.


Mahriakte'n zanreh hnuaiah

              Zanin zet chu a lunglen thlakin khua a va'n har tehreng em. Kan hostel floor a reh ruih a, tumah an awm si lo. Khawnge maw an awm vek le, nula an rim nge, an mu tawh nge, ka hre lo. Thlasik rim a nam tan tawh vangin khua a vawt ruih mai a. Chu zan thawm reh tak karah chuan mahni chauhvin ka roomah ka thu-mu a. Ral lehlam hlatak Gauhati Road a motor zan tlan ri te pawh a hriat phak riai riai a. Rannung hram ri leh a khat tawka zan lam chaw zawng sava hram ri zeuh zeuh tih loh chu thawm ri a tam lo hle mai.

                Zan chu khua a thiang nuamin hliaptu vanrang chhum a awm loh vangin arsi te pawh van boruak zau takah an lang pe chuai mai a. Chutah thlifim a lo thaw a, far thing ngaw a thing ding thelh suau te chu a chhem fawn delh delh a, a ri deuh sung sung bawk a; ngaihnawm titu tan chuan lunglen tizual thei khawpa rimawi a tling thei hial awm e. Ka lungleng leh khawhar awmngaihna hrelo chu ka tho va, inchung ah ka lawn chhova, chu zan reh tak hnuaiah chuan mahni te chauhva thuin thlifim ka dawng a, khawvel mawi tak chu thlirin suangtuahna ramah ka leng a ni deuh ber mai.


Kha nula kha

                   Chutia suangtuahna kawma mahni chauhva ka thut reng lai chuan a hma lawk, ni tam vaklo liam taa ka tawn nula hmeltha tak mai kha ka mitthla ah a rawn lang a. A zunlengin min zem chiai chiai niin ka hria. Khami ni kha ka tan chuan theihnghilh chi a ni lo. Indian Overseas Bank atangin ka fellowship ka la chhuak a, chumi hnuah mahni chauhvin Police Bazar ah ka chhuk thla a. Class kal a ngai ve tawh si lova, tihtur reng reng ka nei lo. Duhtawka ka tei kual hnuah chawl turin dawr pakhatah ka lut ta a. Chutah chuan a ni he nula, ka rilru leh suangtuahna zawng zawng luah khat tlattu chu ka tawn tak ni. A thiannu niawm tak nen an thu dun a, an piah deuh hlekah keimahin thuthmun ka rem ve bawk a. Ka han hawi chhuak a, ka han en chian nak chuan le, chu nu chu a va lo hmeltha tehreng em. A pianhmang leh a hmelthatzia hi thu in ka ziak thiam lova, ka in ka sawi chhuak thiam hek lo.  Sam sei lam, nu hnap mai, ngo lampang, mitmeng mawi tak, hnar mawi tak mai, leh heh sen vam hiam mai a ni a. A hmui mawlh mai kha, a va mawiin a va duhawm tak em.

                  Midang ka han melh kual a, tumah chuan an melh an melh ve mang si lova, ka tan chauh a lo parmawi bik emaw ni dawn le. Ka hmuh tirh phat atangin min hip nghal em em mai a, khawdang hawi lo leka en ngawih ngawih ka chak hle a, mahse chu zawng thil mawi lo tak a ni si. Ka hawi sawn a, mahse ka hawi let leh lo thei lo. En reng ka duh a, mahse min hmu ang tih ka hlau deuh bawk si. A va han hrehawmin a va han nuam lawi si em. Ka vawikhat hmuhna mai a ni na a, ka hmangaih nghal hluah hluah ni berin ka hria. Chuti taka en duhtu chu a hai rei bik lo chek a niang chu, ka lam a rawn hawi a, a mitah tak ka lo en lai tak a ni si a, kan mit a intawng, ka tek chuaiin ka inhria. Rang takin ka mit ka la sawn nghal a, mahse ka hawi sawn rei thei lo chiang kher mai. Duh taka en na na na, huat ngawt thu awm hek lo le, ka tih theih chhun chu ralkhat atanga lo en ngawih ngawih kha a ni deuh mai. 


Biahthu Di hlan ka nuam mang e

                  Theih chu nise, ka vawikhat hmuhnaa ka hmangaih nghal zia te, ka duh zia te, hmeltha ka tih zia te, a nalha a duhawm zia te hrilh mawlh mawlh ka chak kher mai. Mahse ka be ngam der si lo. Biak chu sawi loh, ka melh ngam tawk chauh a ni si a. Engtin nge maw ka tih tak ang le? Ka hmangaih zia hrilhin biahthu di hlan ngawt mai ila, a thinrim viau ang em? Zakthei lo min ti viau ang em? Min hmangaih let ve ngawt nachhan tur a awm miah lo tih chu ka hre chiang. Hlan ta ila, a huat chu ka ring miah lo. Mahse ka ngam der si lova. Thian te chu nise, an pan ang a, an inhmelhriattir ang a, an treat ang a, an biain an kawm nel bawrh bawrh ang a, engkim a fel vek mai tur. Kei zawng ka huaisen ve lo a ni, hetiang lam pang hi ka pasalthat ve lohna lampang tak a ni miau si a. Thil dangah chuan ka lo inla pa ve viau thin na a, tun tumah zet zawng ka pa loh zia a lang chhuak ta. Ka tuiral lo chauh zawng a ni e.

                  Aw Lalpa, i thilsiam duhawm tak hi a va'n nalhin a va hmeltha tak em. Mi tam tak karah pawh a langsar nalh a, ka mit a la nalh bik asin. Ramngaw hring dup kara chawnpui par vul chuk ang maia langsar leh mitla a ni a, buar leh hlobet, hnimhlingnei zinga rose par mawi tak ang maia nalh filawr lak a ni si. Engati nge mite hian nalh tia an buai ve loh le, nge ka tan liau liauva khuanu duan lawk em ni zawk. Mi a han melh a, a han nui seih mai chu e, ka tim chuai a, ka awmah a inhnawh a, ka tang a vak cham cham mai; val hi, awm ngaihna pawh ka hre dawn hleinem maw le. Eng ka ti zo ta nge, hmeichhe pakhat ve mai, vawi khat hmuhna chauh leh nghal.

                    Aw hmeltha, khawnge maw kum hei leh chen hi i lo pilbo le? Hetiang em em a ka lunglai luahtu leh a vawikhat seih pawha min tihlim em em thei tu hi, khawnge maw i lo awm thin reng reng le? Heti taka nalh leh duhawm hian a ni maw khuanu hian a lo duan bik che le. I lakah hian tu fapa nge maw vannei dawn bik ta ang le? Ka va thik rilru tak em. A engamah hmain ka lo thik ve nghal ringawt anih chu. Thikna tel miah lo hmangaihna chu hmangaihna diktak a nih theih loh kha maw. Hei hi em ni hmangaihna diktak chu? Ruah mual liam anga liam leh nghal mai atan chuan ka ui mang e. 

                   Ka hmangaihna muhil lai a rawn kai tho va, mahse chu ka hmangaihna chu a par chhuak thei dawn si lo. Ka hmangaihna rose par chu, a changtu tur dik tak chuan a chang thei si lova, kawngsirah theh thalin a awm lo thei si lo. Theih nise ka hmangaihna zawng zawng bakah, ka neih loh nen lam, hlan vek ka chak asin maw le.  A hriat hauh lohvin ka hmangaih a, a lakah ka thinlung a tuiral a, a hriat miah lohvin ka hmangaihna chu a liampui dawn ta maw. Tawngkain hlan lo mah ila, rilru leh tihtakzetin ka lo hlan fel der tawh a lo ni zawk e.

Intawn vawikhatna chu a hnuhnung ber a ni nghal si

                   Duhin hmangaih teh mah ila, ka hrilh hriat miau si loh chuan, tu fa tehlulin nge bengkhawn chuang ang le. Ka duhlaii chu a liam takngial dawn e. Hnunglam atangin ka thlir zui vawng vawng a. Rang takin ka ei man te ka pe fel sawk sawk a, an hnung lawkah hmanhmawh takin ka chhuak ve ta nghal a. Ka duh chuan ka umphak thei a, ka duh chuan ka be thei reng. Mahse, chu chu ka thei chuang ngnang si lo. Bia ila chuan min chhang ngei ngei ang tih ka hria, ka biak ngam loh vangin mahni leh mahni indem thei ngawt lah ka ni hek lo. Zui zel chu ka tan tihchi a ni lova, hnunglam atangin ka thlir theih chhung chu ka thlir zui vawng vawng a, a liam ta. Ka hmangaihna zawng zawng pawh a liampui ta ni ngei tur a ni. Ka ruak huaiin ka hria a, a ruk tein ka khua a har ru veng veng mai.

                 A sakhmel kha ka mitthlaah a cham reng a, amah chu hmuh leh inbeisei ru tak chungin vawi tam tak ka leng chhuak a, mahse, a mak kher mai, ka hmu nawn leh ta miah lo. Ka rilru a riak reng a, ka tawng mahna tiin mahniin ka leng chhuak zing kher mai. Mi tam tak zingah pawh ka hai dawn miah si lova, mahse intawn lehna ni a herchhuak ta lo. Vawi khat tal a hmel han hmuh leh ka chak asin maw le.


Zan khawharthlak tak mai chu

                  Ka muthmunah te ka mitthlaah a ka hmu reng thin a, a hmel mawi tak te kha chiang takin ka hmu reng thin; suangtuahna vakvel chuan hmun hrang hrang a dap kual a. Simeikhu pawh hi kum tam tak a vei hnuah a rawn let leh thin a, Chawngmawii leh Hrangchhuana te pawh, inhlat chang nei thin mahse, a hunteah chuan an intawk leh nge nge thin asin. Kei ve hi zawng, a sakhming ka hriat si loh, ka lunglai luahtu Di, zunleng ngaiin chhawl ang ka uai a, ka tan tawn lehni reng reng a her thei tawh si lo anih hi. A nui hmel mawi tak leh a mitmeng mawi tak te kha, ka mitthla ah a cham reng a. Amah ngaiin zan tam ka men rei phah ta. A tel lo chuan zan te hi a thim zual a, khua a hnim a, ni a dul a, zan a rei a, khawvel mawina te pawh a chuai ruaiin ka hria a, pangpar mawi tak te pawh an mawi zo ta lo; chhunni a rei a, zan a rehin a thim zual a, zan pawh a rei bik thin anih hi. Amah ngaiin ka chau zo va, mal ngawih ngawihin ka inhria a, amah avangin khawhar takin ka awm ta anih hi.

                  Chu zan khaw thiang leh reh takah chuan ka suangtuahna khawvel atangin ka inthing harh a. Arsi mawi taka lang de tiarh mai te chu mawi ti takin ka thlir vawng vawng a. Thlifim thaw heuh heuh te chu, hmangaih biahthu hlan turin tirh theih ni se, ka thiam ang tawk tawkin biahthu ka hlan mawlh mawlh tur. Kha nula khan ka duhzia leh ka hmangaih zia te, amah ngaia ka lunglenna zawng zawng te hi hre ve ta se chuan aw... engtin ngai ve tak ang maw. Zan rei lam ani tawh a, thli thaw chuan min chhem heuh heuh va, a vawh deuh tak avangin inchung atangin ka chhuk thla a, khawhar rilru tak chungin ka room ka pan ta a. Amah lah chuan tihtak zetin ka vei a, ka rilru zawng zawng amahah a awm ani tih lah a hre der mai si lo. Ka duh zia a hre lova, atana ka inhuam nasat zia lah a hre der si lo. Ka duhzia leh ka hmangaih zia te hi han hre ve se la chuan aw.... engtin tak ngai ve ang maw. Hei hi em ni, 'vawikhat inhmuhnaa hmangaihna lo piang chhuak' tia an lo sawi fo thin chu? Aw... engtik ah tak tawng leh ang i maw. Kha nula hmeltha-i kha, tunah te hian engtin awm ve ta zel ang maw.....


Kawlvalenchham vangkhawpui laitual a'n
Lunglai luahtu Di hmeltha ka tawng
A mawi chuang ngei a sakhmel leh kimtlang
A sakhming hriat loh lanu hmeltha.

Khawi lam mi nge, tu hraileng nge ni
Chawnpui par iang hmeltha nuimawii
Hlan ngam loh, hlan rem bawk si lo
Lamkawiah a liam ta maw.

Mualtin kawitin hrutin  ka zawng ruai e
Ami zaleng zawng zingah ka tawng mahna tiin
Ka hawi ruai e, khawnge maw a awm tak le
Tawn tur reng a awm tawh si lo maw.

Mahriak te'n run thim khawhar hnuaiah
Mahte'n lunglengin ka kiu vawng vawng
A tu'n lo hrethiam ve awm ang maw
Tawnloh Di ngaia ka suihlunglen hi.






Saturday, May 14, 2011

Van thilpek tem zeta tluksantu chu

               
                Thil dang ziak ziak a, Pathian thu lam ziak ngai miah loh em em zawng, a dik lo ve. Thiam lo chung chungin ka'n thai kual ve leh mai mai ang e. Ka thleng sang lo bawk a, Pathian thuah leh thlarau lamah chuan 'nausen' ang mai ka ni. Nausen tawng zawng a fiah ngai lova, a thu pawh a ril ve ngai tak tak ngai si lo va.. Ka hriatna tlemte atangin ka han ziak ve leh rawih anih hi. 


Krista nun tawmtu te

               Pathian thu hriltu te'n thu tha tinreng, kristian nun dan tur te, kan tihtur leh tih loh tur te, Pathian thu tha tak tak min fah a. An thuhril leh an thahnemngaihna azarah Krista kan zuina kawngah kawng dikah min kaihhruaiin nunkawng dik min kawhhmuh a, hun harsa ah pawh Lalpa kawng te kan hmufiah leh thin. Sual hawisanin a hnenah kan intulut a, kan taksa ah sualin hmun a chang ve tawh lova, Krista nun chu kan tawmpui ve ta a. Hmana mihring hlui kha Krista Isua ah chuan siam thar leha awmin mithar kan lo ni ta. Thil hlui te'n mual min liamsan a, nun tharin kan lo nung ta. A thihnaah kan sualte phum bova awmin a thawhlehna tawmpuitu te kan ni a, Krista ro luahpuitu te kan lo ni ta.


Thlemin kan awm fo thin

                 Kan chhandamna hi kan felna leh kan thatna vanga kan hlawh chhuah a ni lova. Kan Lal Isua Krista hmangaihna leh khawngaihna avang chauh a ni. Krista hnung kan zui hnu hian Setana chuan ama lam kir leh turin nitin, darkar tinin min sawm reng thin a. Thlemna hmanrua chitin reng hmangin min thlem a, kan chak lohna lai leh kan sihhnipna lai zawn a hre thei em em thin a. Chulaiah tak chuan min rawn bei chat thin. Isua Krista meuh pawh thlem ngamtu khan keini hi min va thlahthlam mai mai dawn lo chiang tak em. Chatuan hremhmun pana a kal mek lai hian, a kalna hmun tura min liampui ve ngei tumin theihtawp a chhuah thin. Pathian hnen atanga min lak bova, hmangaihtu Pathian rilru tihnat chu a chawtui ber a ni si a. 

                Mihringin thlemna kan tawh dan chen a inang lo thei hle a. Thenkhat tana thlemna ni zo hauh lo kha, thenkhat tan erawh, tawrh zawh rual loh thlemna a tling si. Nun kawngdik pangai zawh thin mi chuan atan thlemna a tlem bik a, kawng suala zawha zawh thuk apiangin thlemna a tawrh a nasa thin. Thlemna hi a nasa emaw, a nep emaw, kan tawrh hi Lalpa'n a phal a ni.


Tluksantu dinhmun


               Thir chhertu in thir leh rangkachak a chher thianghlim thin ang hian kan taksa, kan rilru, kan thinlung, hi Pathianin a thian thianghlim tawh a, chu chu keini pawhin kan vawn thianghlim chhunzawm reng a ngai tawh thin. Invawn thianghlim tum chuang lova, a hnua "Ka chau" tia camping neihna lama tlan luh leh chuk chuk pawh hi a fuh ber lo. Thlarauva khah reng chu thil har a ni, mahse, nitina tawngtaia Pathian pawl thin leh Pathian mite inpawlhonaa tel zel thin mi chu thlemna nasa tak pawhin a ngam ngai lovang. "Tu pawh leilehnaa kut nghat a, hnunglam en chu Pathian rama mi ni tlak an ni si lo (Luka 9:62)" tih thu leh, "Ka lokal leh thuai dawn e; tuman i lallukhum chu an laksak loh nan che i thil neih sa kha vawng tlat rawh (Thupuan 3:11)," thu te hi hriatrenga inven fimkhur reng a tul takzet a ni.


              Inveng fimkhur reng peih lo mi te chu Setana thlemna nasatak lak ata an inthiar fihlim zo lovin, an inveng zo thin lo va. Thlemna do zo lovin an nuhlui ah an kir leh a, hmana an tih thin te kha an lo ti leh ta a. Pathian a hlat tial tial a, a inkhawm ngai ta lo va, a tawngtai ngai tawh lova, Pathian thu a chhiar peih tawh lova, a tuipui tawh hek lo. Pathian fak nan a ka a ang ngai tawh lova, Pathian thu thutak hlamchhiahin khawvel chanchin a ngaihven ta zawk a, thu puarpawleng leh thawn thu mai mai a tuipui tawh zawk a. A nunkhua a ro zo tawh a, a rilru tihchawlawla awmin Lalpa hnaih leha Lalpa lama kir leh nachang reng reng a hre tawh lo. A hmaa Pathian thu a hriat sil ve nial nual te kha, a ni lo zawngin a hmang tangkai a, Pathian thu hrilhtu te, amah zilhtu te lo hnial let nan leh thuhriltu te lo hnial nan a hmang tawh zawk thin.Tunah zet chuan, hmana Lalpa tana buhsengtu ni thin kha, lakkhawmpuitu ni tawh lovin, a leng darhtu a lo ni tawh zawk ta. Amahah Setana'n ram a zauh tial tial a, a insawh nghet tial tial thin. Lalpa'n a thisena a tlen thianghlim tawh, a thinlung temple ah chuan thim lal Diabola chuan hmun a chang zo ta. Atan chuan Pa hnena kir leh tur chuan kawng a khirh em em tawh thin. "Thutak hriatna famkim chu kan chan hnua thil kan tihsual luih si chuan sualte tana inthawina a awm tawh hauh lovang (Hebrai 10:26)," tih ziak a ni si a.


              Pathian thu hi a daw ngai lova, a thleng dik zel bawk thin. Krista kan zuina kawngpui atanga a nilo lama kan peng palh a, kan kir leh mai lova kan tluk hlen san anih vaih chuan, Krista sipai huaisen ni thin kha, amah phatsantu niin Setana sipai huaisen ah kan inlet mai dawn a lo ni. Tluksantu leh phatsantu dinhmun hi chu a duhawm loh hle dawn si a.Ram leh hnam phatsantu te, mahni mihringpui phatsantu mah kan huat a, a na thei ang bera kan hrem lai hian, Pathian meuh phatsantu chung chu a va pik dawn tak em. "Tin, vawikhat rilru tihvar a, van thilpek tem a, Thlarau Thianghlim chantir a, Pathian thu tha leh hun lo la awm tura thiltihtheihna tem tawh zet a, tluksante kawng thu zawng- chu mite chu an simna turin siam thar leh rual a ni lo, Pathian fapa chu anmahni tan khengbet nawn leha timualpho an nih avangin (Hebrai 6:4-6)," tiin chiang taka ziak ani si a. Pathian hawisantu leh amah timualphotu kan nih lohna turin kan nun hi vawn uluk a lo va ngai dawn tak em.


Tuikep

        
             Ka nau zin haw in tuikep a lo lei haw teuh mai a. Blog update nan a thlalak ka'n dah chhuak ve hrim hrim ang e.












Ka nauvin a siam a, tuiso ah thlakin a tihlum phawt a, chumi hnuah keu phelin a chhunga a sa a la chhuak.. A kawr hi chu a sak a, chhum hmin ngawt chi a ni lo a ni awm e.


Tuikep hi

             Tuikep hi, a Hebrai tawng te, a Greek tawng tein hre ve kilh kelh lo mah ila, sap ho chuan freshwater mussel an ti a; freshwater mussels rau rau ah kan rama tuikep bik ho hi painter's mussel an ti a. A scientific name chu Unio pictorum a ni bawk. Keini'n "tuikep" kan tih laiin Chakma ho chuan "Shilawn" an ti ve thung. 

             Tuikep hi lui chhuat lei leh chirh ah te an cheng a, tin lung kehkak karah te pawh an cheng thin bawk. Tui tithianghlimtu tangkai tak an ni. Tuia bawlhhlawh te hi an lo ei ve thin a, hei vang hi a ni mahna, a sa hi a ngap deuh lek lek thin. Tui tithianghlimtu tangkai tak an ni a, bawlhhlawh leh water pollutants tam tak an ei a, chungte chu an taksa ah an dahtha fo thin niin mithiamte chuan an sawi. A hel (hmin lo) phei chuan ei miah loh a tha. Kan ram lui tui thianghlim taka awm te hi chu a sa pawh a thianghlim turah ka ngai a, tui bawlhhlawh leh tenawma cheng an nih chuan ei loh mai a that ka ring. 

            Kan naupan lai chuan, luia kan chen apiangin tuikep man tumin kan liluh vang vang thin. Kan tuikep mansa te hi kan hawn ngai lem lova, hmeichhiain an duh anih chuan kan pe a, an duh lem loh chuan tuiah kan vawm lut leh mai thin. Lung kehkak kar leh lung kaw zimtea cheng thin thin tuikep te hi, an tet lai chuan lak an awl a, an thanlen hnu hi chuan lak chhuah an harsa thei ania aw.

           Tuikep sa ah hian taksa siamtu ber protein a tam hle a. A sa hi a rim a tui ru riau va, hmui taka kan phei chuan ei a chakawm thei hle. A sa hi a khal telh a, mi'n tui an tih viau laiin kei chuan tui ka ti ve lem lo. Tuikep sa ah hian cancer cell tihlum thei a awm niin mithiam te'n an sawi a. Tak tak ni maw.......



Thursday, May 5, 2011

Thing phun dawna hriat tur pawimawh te


(Thingphun chungchang hi nakinah, fur hunah ka ziak ang chu ka ti deuh hlek na a, hei, fur ruahtui a rawn hnaih ta viau mai si a, hmanhmawh takin ka han ziak pawp pawp anih hi).


             Rei lo teah thal khawlum a kiang ang a, ruahtui a lo tla leh mai ang a. Fur a nih meuh chuan ruaibut tak leh chawpchilh takin thing kan phun leh chur chur dawn a. Thahnemngai takin thingphun tur kan la leh chur chur ang a, hmun tha lai emaw, hmun chep lai emaw sawi lovin, a rem lai laiah kan phun leh hmiah hmiah mai dawn a ni. Department lamin tan an la nasa thei bawk a, a phun tur lam pang hi chu a lungngaihthlak loh thin khawp mai. Mahse, khawpui chhunga phun atana thing lianpui pui an kui tiak ve ngawt thin hi chu sim a tha khawp mai. Thing lian chi ai chuan hmun hnawk lo, mawi bawk si kan thlan thiam a tul khawp mai. Thing hi phun satliah ngawt a ni lo, a hma atanga ruahmanna felfai tak nen uluk taka lo duan lawk a, chumi hnua phun chauh chi a ni.


Khawpui cheimawi nana thing phun 

           Kan tih nek nek chhungin fur hmahruai a lo haw tan mai dawn. A hma atanga uluk taka a phunna tur lo ruahman leh lo thlir lawk te, nakinah a hnawk dawn em, tih thlenga lo en lawk kan nei leh miah lovang. A hma atanga a phunna tur lo buatsaih lawk awm miah lovin thingtiak kan phun satliah leh tawp ang a, kan thing phun te chu an nung chang chang ang a. Enkawl zui an nih loh phei chuan a kum lehah an thi leh nghal mai dawn a ni. 

             Khawpui ti mawi tu atana thing phun (urban forestry) hi uluk taka duan lawk a tul hle. Rem leh rem lohvah kan han phun thawr mai thin te, thing lian pui pui la ni thei mai tur, khawpui chhunga kan phun thin te hi sim a hun. Khawpui cheimawitu tur kan phun dawn anih chuan, a lo thanlen huna a awm dan tur mitthla lawk ngei tur a ni a. A kung lianpuia thang chhuak thei tur anih chuan, nakinah a la hnawk dawn. A kung lian lutuk lo, mawi taka par thei emaw, a kung pianhmang mawi tak a ni tur a ni. Anih loh vek leh, naupang thenkhat tana ei tur pe thei, rah nei, thei tui tak a ni tur a ni.

           A par chi hian khawpui a chei mawi a, heng bottle brush tree ang te hi an hnawksak lova, an par deuh reng thin bawk. A par lo chi ah chuan Ashok tree hi a tha leh a. Tin, neem thing te pawh hi phun atan a tha hle, a kung a lian lutuk lova, a hnah tla a hnawksak tham lova, damdawi atan hman tangkai a lo ni lehzel bawk nen. A rah ei theih, phun nun awlsam si, kung lian lo leh hnawksak bawk si lo, rah hma si ah chuan Mulberry tree hi a tha bawk.




 

Thing phun tura lei sawi sak hun:

            Fura thing phun tur hian furah lei sawisak a nih chuan a tlai mah mah tawh thin. Thal lai ngeiin a phunna tur lo ruahman lawk a, khur lo laih lawk vek te, khurah leitha lo hnawh lawk vek te hi duhthusam a ni.

           Thing phun ka uar a, kan phun nung a, a enkawl zui lamah tan kan la leh si lova, awmzia a nei lo thin. Khawpui hmun chep tak karah rem leh rem lovin thing phun kan tum a, a lo len huna a hnawk theih dan tur kan hisap miah lo thin. A lo thang lian a, hnawksak kan ti leh tho thin si. Veng chhungah hian thing phun puirlin theihna tur hmun awl kan ngah lo hle thin a. Kan phun puitlin theih ngeina tur hmun uluk takin thlang ila. Chumi hmun uluk taka kan thlan chhuah zat lek chauh chu thing phun tum tur a ni.

          A hmun tur thlan fel a nih hnuah, uluk takin khur laih ni se. Khur chhung atangin lung zawng zawng paih chhuah vek ni se. Khurah chuan bawngek khawro leh hnim hnah ro emaw tawih tawh emaw leh lei inchawhpawlh hmangin khur chu, vum thur khawpin hnawh nise.

           Fur ruahtui tlak hma chuan nisensa in lo hem ve rih mai mai sela. Fur ruahtui a tlak tantirh lamah bawngek leitha dah belh leh nise. Fur thingphun hun anih hunah chu khur ah chuan uluk takin phun tur a ni.


Phun tur thingtiak thlan chung chang:

           Thingtiak hi polypot a kui tiah ni thei ngei se. Thingtiak zingah chuan a kung ria leh sang ir er ai chuan, a bul vawng tha deuh, nghet tlet tlawt thlan thin ni ta se. A kung fere lutuk leh sin lutuk hian duhthu a sam lo fo.


Phun dan tur:

           Khur laihsa ah chuan NPK chawh pawlh sa gram 250 bawr vel, a pawnlang lamah chawhpawlh ni se, tichuan tlem hai khuar tur. Polypot sarang dim takin zai keh a, a lei leh thing zung ti che miah lovin dim takin sarang chu chu paih vek ni se. Hai khuar laiah chuan dim tein a lei chawpin phun tur a ni. Kan phun lai hian a zung hi kan uluk hle tur a ni a, a zungte hian hnuailam an hawi ngei tur a ni. Chumi hnuah chuan uluk taka chhilh leh mai tur a ni. Thingtiak kan phun lai hian, kan phunna lai tur hi tlemte talin, bawngtuthlawh ha hnih emaw vel tal hian cheh zawl deuh ni thei se, nakinah enkawl a tinuam ang.

           Kan thingphun reng reng, kan phun zawh hnu hian thliin a chhem che sek thei anih chuan, thing zung kha a nghet thei dawn lova, a chet a chet phei chuan a zung te an thi mai dawn a ni; chuvangin a bula hmawlh vih phun emaw, hmawlh pathuma dokalh emaw a tha hle.


Phun hnua enkawl zui a pawimawh

             Thing hi kan phun nasa mawlh mawlh hle a. Kan phun nasat ngaihtuahin eng ruai kan ang lo hle. Kan khawpui dai lam nise, a ro tual tual emaw tih mai tur a ni bawk si. Kum khata phun ngheng ai chuan, enkawl puitlin theih ngei tur tlem rem rawm phun mai hi a hahdamthlak zawk a, a hlawhtling duh zawk bawk. Phun lai hi chuan kan phur tlang a, thahnem kan ngai thei hle bawk. A hnulama enkawl zui erawh kan peih lo tlang hle thinin ka hria. A phunna bulhnaia cheng ho khan lo enkawlin lo veng chhunzawm mai tura ngen nise, a tihchi phianin ka ring.

            Eng thlai pawh hian chawtha an mamawh vek a. Season khatah vawikhat tal zel chawtha kan pek theih chuan, kan thingphun chu nakinah a la thang tha hle dawn a ni. A leilung uluk taka sawisak anih vangin tha takin zung a kaih dawn a. Chawtha chawm anih chuan a thang tha hle tura ngaih a ni. Thingtiak ho hian tui pek reng an mamawh lem lova. Thal khawro lai chuan chawlhkar khatah vawihnih tal, tlaiah hneh taka tui leih chuan a tawk viau ang.


Thingphun bul lei sawisak

           Thing hian lei atangin tui a hip a, tui a hip rualin leia chawtha inchiah zawp te kha a hip thin. Leia tui lut tur chuan thingkung bul hnai hi a char khawro lutuk tur a ni lova, lei pangai a awm chuan a tawk viau. Cement hmanga char bur te hi a tha ber lem lo. Kan thingphunte bul a khawro lutuk loh nan hnim hnah emaw lo dah tawih thin hi a tha khawp mai. A khawro lutuk anih chuan a kung bul lei cheh phut a, bawngek leitha emaw, compost emaw nen chawlpawlh a tha bawk. Chumi hnuah hneh taka tui leiha hnim hnah hmanga khuh a tha. Chu chuan thingkung bul sa lutuk tur a veng ang a, lei a hnawng rei ang a, hnim an tawih hnuah leitha supply tu tha tak a ni dawn bawk a ni.


Pruning

           Kan thing phunte an lo thang lian ta a, khawpui cheimawi nana kan phun anih miau avang leh, hmun chep tak kara phun thin kan nih avangin, lianpui puia thang sang luah tur te, zar chhuah duai duai tur lak atang tea veng turin, a zik chhak emaw, a zar hnuai lam sah thlak te hmanga enkawl an ngai thin. A mawi thei tur ang ber leh hnawk lo thei tur ang bera enkawl kha a pawimawh lai tak chu a ni awm e. Khawpui chhunga thing phun te hi, thing lianpui puia thang lian tura beisei loh tur a ni a. Chu ai chuan, khawpui chei mawi thei tur ang ber kha ngaihtuah tur a ni. Thingzar sahthlak leh hlawi (pruning) hi thingin a tuar lova, a thih phah lova, a buk dan tawk te, a san dan tawk te a control theih thin zawk.

           Thingkung san zawng pawh hi, insan hleih nuai lova, a san dan leh a buk dan inrual tlang deuh hleka cut thin tur a ni. Chu chuan khawpui kawngpui sir emaw a cheimawi ngei ngei ang.Thingtang leh zar kan hlawi te kha paih bo mai lovin, sat te deuh ila, thingkung bulah uluk takin dah thlap ila; chung hnah leh thingtang te chu an lo tawih ang a, leitha an siam ang a, chung leitha te chu kan thingphun te'n chaw atan an ring zui mai dawn a ni.


 A tawp kharna

              A tawp kharna tana ka sawi leh duh chu, kan ram thing leh maute, dim baksak lovin kan suasam a, kan ram rohlute hi nasatakin kan eichhe tawh a; a siamthat hna thawk turin thiahnemngai takin thing kan phun thin; a ropui khawp mai. Environment humhalh duhna te, siamthat duhna te kan nei hi a lawmawm hle a ni. Kan khawpui chep takl karah thing kan phun dawn anih chuan uluk taka ruahman lawk hi a tul khawin ka hria. Sawi leh sawi hnu, kum khata phun ngheng ai chuan kan enkawl puitlin theih tawk chiah, tui leh leitha hmanga kan chawm zawh tawk chiah hi vengtin hian phun thin ila, kan thingphun te an puitling ngei ngei zawkin a rinawm.

Wednesday, May 4, 2011

BSNL landline bill online hmanga pek

           Ziak tur a vang em mai, mahni tawn hriat ang ang hi thai kawi leh mai mai teh ang. Mi fate' thla leilung vaivut an palh darh chum chum atanga thangkhat zet a liam hnuah leh internet khawvelah hmun sang ber ber kan chuan hnuah pawh hian bill pe tura luhai bur leh kawng na vek khawpa intlar a la bang thei lo.Post paid mobile phone bill leh landline bill pe tura rei tak tak intlar ninawm zia leh hun kan paih nasat zia hi aw. Hman deuh lawk khan BSNL mobile post paid bill online hmanga pek dan ka ziak tawh a. Tun tum chu online hmanga landline bill pek dan ka han ziak ve teh ang. Landine bill pek dan leh mobile post paid bill pek dan hi a inang deuh reng na a, ka han ziak ve leh hrim hrim anih hi.

          BSNL broadband hmang kan thahnem ta hle a, bill chu landline bill ah a bet tel nghal a. Broadband connect a, online ve tlut tlut si, bill pe tura mi tam tak kara intlar ve tho te pawh ka hmu. Engah nge zan hunawlah an online laiin bill chu an pek nghal mai loh le....ka ti ru nauh nauh thin. 
           

Bill pe thei tura in register dan:

            A hmasa berin bill zat hre tur leh bill pe thei tur chuan mahni bank account hawnnah netbanking neih a ngai a, tin BSNL website ah i in register hmasak a ngai bawk. He link  http://portal.bsnl.in/portal/aspxfiles/login.aspx  ah hian i lut phawt ang a. Log in form a lo lang ang a. A hnuai chiah ah khan in register na tur "New user? Sign up" a awm ang. Kha kha han click keuh la, i in register dawn nia. I in register zawh tawh chuan log in rawh le. "Click for individual landline bill payment" kha click leh la, chimi hnuah "Enroll phone accounts" kha i click dawn nia. Select tur a lo awm ang a, North East kha select mai tur. SSA ah khan in khua i select mai dawn nia. Phone no leh Account no type na tur a lo awm ang a.  Account No kha chu i bill hluiah hmuh mai tur a awm ang a, bill la nei lo tan chuan office ah zawh mai tur.

              I in register atang hian ni khat tal nghah ve a ngai a, chumi hnuah chuan a ngi bawkin i lut leh ang a, i log in leh thlap ang a. i account a nun tawh chuan "View/pay outstanding bill" tih kha i click ang a, i bill zat a lo lang mai ang.


Bill pek dan tur chu le:

          I in register zawh hnu chuan Login form atang khan han lut rawh le. Click for individual landline bill payment tih kha click phawt la. View/Pay Outstanding Bill tih button kha i click leh rawh. Select Circle tih inziak a lo awm ang a, North East kha select ang che. I outstanding bill a lo lang ang a, chutah chuan i phone number leh Bill number a lo lang ang a, i bill zat nen. 

          Bill i pek duh chuan Bill number kha click ang che. Tichuan complete bill details a lo lang tuarh mai ang. A hnuai ah khan Bank select tur a lo lang tuarh bawk ang. I netbanking neihna ber kha han select la, tichuan Make Pay button click rawh... 

I click veleh a hnuai ami hi a rawn lang maithei a :

           The portal system has detected attempt(s) to pay this bill earlier but we have not received status of those payment transaction attempts from the BANK system at this moment. Please press OK, if you have not made the payment successful in the BANK or press cancel.For more details, please refer to the NOTE at the bottom of this page.

  Khitiang khi a lo lan chuan OK i click ve mai dawn nia

         Make Pay click hnuah chuan chuan Maawma of misual.com in a sawi fo thin Payment Gateway lamah ah a luhpui tawh ang che a, i netbanking account ah a luhpui daih dawn che a ni.

(Hetah tak hian kan bank account neihna a zirin a rawn lan dan a danglam thei ang. Kei chuan SBI ka hmang a,  chuvangin SBI lama a landan chiah ka hria. Bank dang atang pawhin harsa lo turah ngai ang.)

          Mahni online bank account a kan luh hnu hian BSNL Nationwide Landline bill payment form a lo lang a, kan pek duh zat a lo lang nghal bawk. Account Number click turin a lo lang a, click hnuah chuan Confirm button kan hmet ang a, chumi hnuah confirm verify turin a lo lang leh ang.. Confirm kan hmeh veleh keimahni mobile phone ah high security transaction password an rawn thawn nghal a, chu password chu kan fill up hnu ah confirm hmeh leh tur. Security warning a lo lang ang a, chutah chuan Submit kha click mai tur. Tichuan bill kan pe zo ta tihna ani mai.

         BSNL site ah min dah lut phei leh nghal a, chutah chuan kan bill pek dan zawng zawng Receipt Details a rawn lang tuarh mai. Chu chu save hmak emaw, print emaw a tha. Enge maw complaint a tul thut pawha complaint nan la tangkai tur a ni. Hei hi kan print chhuak kher lo anih pawhin kan online account atang khan payment kan neih tawhna a awm a, chuta tang chuan awlsam takin a en theih reng thin.


Online bill payment hi:

             Tunlaiah IT lamah nasa takin kan thangharh a, kan online ruih ruih a, zan rei tak tak thlengin kan men phah a, zing lamah lah thawh kan hai phah fo bawk. Heti taka internet kan uar chhoh tawh hnu pawh hian online hmanga bill pek theih kan la nei tlem khawp mai. Bill pe tura office va pan vang vang te, office thlen tawh hnu pawha bill pe tura sei tak tak intlar a tul thin te hi a ninawm mai bakah hun hlu tak tak kan paih thin.  Veng tlabirh leh daifem deuhva khawsa tan phei chuan bill pek hi hna khat a tling hial thin. Online hmanga bill pek theih anih chuan internet khawih pahin zan hunawlah emaw kan click keuh keuh ang a, awlsam takin bill kan pe zung zung mai dawn a ni. Tui bill leh electric bill te pawh hi online hmanga pek theih ni tawh sela a zia khawp ang le.

(BSNL a thawk ka ni lova, BSNL tan ka ziak hek lo. Broadband hmang kan tam hle a, online hmanga bill pek mai a awlsam zia, ka experience atangin ka han ziak ve mai mai anih hi)

Sapthei (Passion fruit)

             Leh hluai mai a. Miin an blog ah thuziak tha tak tak an dah laiin kei ve chuan thlai leh thei chanchin mai mai bak chu ziak tur ka hre ve thlawt lo anih hi. Hman deuh khan Pu Khumchiktheia'n sapthei chanchin ziak turin thurawn min pe a, a thu zawmin ka han ziak ve hlek anih hi.          

           Duhlian tawnga Sapthei kan tih mai hi sap ho chuan Passion fruit an ti teh daih a, tin, scientific name atan Passiflora edulis an ti bawk. Sapthei chikhat, te tek te te, hnim zam anga zam ve mai thin hi a awm a. chutiang chu kan naupan laiin ramah leh dai hnaiah kan hmu a, kan lawh a, kanei thin. A rah a te hle a, a hmin chu a thlum tui ve em em thin. Hetiang sapthei chikhat hian hming dang a neih leh neih loh kan hre lo na a, sapthei a an em avangin a hmingah sapthei te chi kan ti mai thin a, a scientific name chu Passiflora foetida a ni awm e.

          Sapthei hi phai khawlum lutukah chuan a tha thei lo emaw ni chu aw, ka ti deuh va. Mizoram chhung theuh theuh ni si, Chawngteah khan a puitling thei lo reng reng a, chutih laiin Lungleiah chuan enkawl uluk vak pawh ngai lovin a tha duah hluah hluah leh thei lawi si. Phai khawlum huam huam ai chuan tlangram hmun thengthaw leh zo deuh hlek a ngeih niawm tak a ni.


Sapthei chin dan

          Sapthei hi thei chin nuam leh awlsam tak a ni a, a chi kui tiah sa hi furah phun ila, a nung tha duh em em thin. Tin, a chi ro hi tuiah rei vak lo chiah ila, chumi hnuah lei hnawngah pil chang changin nem phum ila, a rawn tiak mai.


          Eng thei pawh hi ching dawn ila, kan phunna tur leilung uluk taka lo buatsaih lawk hi tih theih hram chuan tih tum tur a ni. Lei a that na na na chuan eng thei pawh hi phun ila, a thang zawt zawt mai thin. Sapthei pawh hi, leichara phun satliah ngawt ai chuan, kan phunna tur hmunah khur lai ila, khur chu bawngek tawih tawh, compost leh lei chawhpawlh hmanga khur chu vur khah leh mai tur a ni. Khurah hian thlai chaw mamawh lian tham Nitrogen, Potassium leh Phosphorus (NPK) pawlh tel thei hram ila duhthusam a ni ngei ang. Chu khur hnawh khah sa ah chuan sapthei chi kha tih tiah mai tur a ni. Anih loh pawhin chu khurah chuan sapthei kui tiahsa phun mai tur.

           Sapthei rawn thang chho chuan rei vak lovah zamna tur a mamawh nghal mai a. A zamna tur siam sak chuan thla reilo teah a zam buk luai thei.

Enkawl zui

           Eng thlai pawh, thing pawh, thei pawh ni se, chin ve mai emaw phun ve mai emaw hi a harsa lem lo; a enkawl zui tak hi a harsa lai tak chu a ni thin. Sapthei chin hi rin aiin hna a tam ka ring a. Ka pu te khan sapthei chin an tum a, a tiak sang chuang an phun a. mahse phun nun ai mahin a zamna siam a lo hautak zawk si a, an pamtul leh ta anih kha. A zamna siam hi , kung li kung nga vel lekah chuan a hautak tham lo mai thei a, mahse mahni huan khat hmawka a zamna siam chu a hautak khawp ang le. Mahse, a zamna siam tawh chuan, a hnuaiah hnim leh thlai dang an to tha thei tawh lova, enkawl zui erawh a hahdam phianin ka ring.

Taksa tana chawtha a pai te
          Sapthei hian taksa tan chawtha a pai hnem ve viau a. Nitina chawtha kan mamawh zat recommended (RDA) pawh a % a sang hlawm khawp mai.
Taksa tana chawtha, sapthei gram 100 (a pil chhah tel lovin) ina a pai zat an chhut chhuah chu:

Nutrient               Nutrient Value     Percentage of RDA
Energy                      97 Kcal                   5%
Carbohydrates         23.38 g                   18%
Protein                      2.20 g                     4%
Total Fat                   0.70 g                     3%
Cholesterol                0 mg                      0%
Dietary Fiber            10.40 g                  27%

Vitamins        
Folates                       14 mcg                  3%
Niacin                         1.500 mg              9%
Pyridoxine                  0.100 mg              8%
Riboflavin                   0.130 mg            10%
Thiamin                       0.00 mg              0%
Vitamin A                 1274 IU               43%
Vitamin C                    30 mg                50%
Vitamin E                   0.02 mcg            <1%
Vitamin K                   0.7 mg              0.5%

Minerals  
Potassium                   348 mg               7%     
Calcium                        12 mg              1.2%
Copper                        0.086 mg          9.5%
Iron                             1.60 mg            20%
Magnesium                29 mg                 7%
Phosphorus                68 mg               10%
Selenium                    0.6 mcg              1%
Zinc                           0.10 mcg            1%

Phyto-chemicals thenkhat       
Carotene-รŸ               743 mcg             --
Crypto-xanthin-รŸ         41 mcg             --


Source: http://www.nutrition-and-you.com/passion-fruit.html

           Sapthei ah hian compound chi khat histamine tihniam thei a awm a,chuvang chuan antihistamine tha tak a ni ve thei tho mai. Sapthei mu hi kan ei ngai vak lovin ka hria a, mut hmaa ei hian mut a titui duh niin an sawi bawk. Niacin khi vitamin B3 a nia, chu chuan taksaa cholesterol level a tihniam thei a, thisen sang nei leh zunthlum nei tan thei tha tak a ni.

           Sapthei kawr ah hian flavonoides a tam a, chu chu ruh natna osteoarthritis tan a tha a ni an tih leh tlat bawk chu maw le. Helam hi chu Pu Khumchiktheia te huang chhung a ni ta.

           Taksaa free radicals lo insiam thin te hian DNA leh cell membrane an tichhe thin a, chu chuan cell a tihlum thei thin. Free radicals hlauhawm tak tak te taksa atanga tibo theitu chu antioxidants te hi an ni a. Ziak hmasa zawkah vitamin C, vitamin E leh Carotene-รŸ  te hi antioxidants tha tak an ni kan tih tawh kha. Carotene-รŸ  leh vitamin C te hi sapthei ah an tam hle a. Antioxidants ho hian cancer cells insiam tur lakah taksa nasa takin a venghim thei nia ngaih a ni bawk.

           Thlai taksa chhunga nutrient elements ni lo chemical compounds dang awm ve thin te hi phytochemicals an ti a. Sapthei rah ah tak hi chuan phytochemicals a tam vak lova, a hnah, a zung leh a par ah te hian chemicals a tam em em a, a then te hi an tangkai laiin, thenkhat chu an thalo lam mah mah zawk.

           Laboratory a an test naah chuan sapthei rah tuisar hian cancer cell a that thei tih an finfiah bawk. See http://www.phytochemicals.info/research/passion-fruit-phytochemicals.php Heta cancer cell that tu ber hi carotenoids leh polyphenols ani tih an hmuchhuak bawk.

           Tunhmain South America rama cheng hmasa te chuan sapthei hi sedatives atan, mut tichhuaktu atan an lo hmang tawh thin a. Sapthei rah ah hian sedative chemical contents a sang vak lova, a hnah leh a zungah hi chuan a tam hle ani tih finfiah a ni bawk. Heng chemicals harman, harmaline, harmalol, harmine leh harmol te hi an awm.


Sapthei hnah

           Sapthei hnah hi a kan in a tui a, buh nena baiin a tui a, sachek nena siam phei chuan a tui khawp mai. Dangpuithu emaw nghapih emaw, tlemte nen, hmarcha nen kan kang thin a, a tui khawp mai.

Kan sapthei ve tak kha aw

           Sapthei hi kan kawtah ka ching ve e ka tia, a zam dum dum a, a rah pawh ka fa te'n an ei ve nual. Iskut anga a kung chhawka rawn chawr leh mai tur emaw ka tia, a kungpui sei deuhva zuahin favangah ka chhawk ngawt mai a, beisei loh takin a thi daih. Ka ui ngei mai. Kan sapthei hnah hi kan chawhmeh zing tawh asin maw le.... ka fimkhur loh leh dawn tawi luat vangin ka fate hrilh a hai dawn ta anih hi. A kungpui thi tawh mahse vanneihthlak takin a tiak tharlam a awm hlauh mai a, ka fa te'n eitur an neih theih nan uluk taka ka enkawlsak a ngai dawn anih hi.



Sunday, May 1, 2011

Krista zuitu nun


Engemaw ti tiin eng thu thu emaw ka ziak ve ta nual a. Mahse Pathian thu lam hawi reng reng ka lo la ziak hleinem maw le. Ka nun hian Lalpa chawimawi lo thin hle mahse, khaw'nge ka'n ziak ve reng reng ang e.             

                Sual thihsanin Kristaah kan nung tawh a, Piangthar kan lo ni ta. A thihna avangin kan sualte phum bovin a awm a, a thawhlehna avangin chhandam kan lo ni ta. Mi tupawh Kristaa chhandamna a neih tawh chuan sual tih duhna a nei tawh lova, sual chakna a nei tawh hek lo. Amahah Krista chu a nun tlat tawh avangin a thil duhzawng te pawh Krista duhzawng te an ni tawh si a. 

               Kan zui Krista hi a thianghlim a, sawisel bo a ni. Amah zuitu ni thei tur chuan sual kan thisan ngei ngei a tul a, nun tharin kan nu a lo tul tawh thin. Nunthara nunbul tan chu mi piangthar te kawng zawh tur atana rahbi hmasa ber chu a ni. Miin hotu pahnih rawng a bawl thei lo va, pakhat huain pakhat a duh thin. Kristaa mipiangthar tawh tan Setana rawng leh Pathian rawng a bawl kawp theih tawh loh. Mipiangthar diktak chu chu phat rual lohvin a rahah a rawn lang chhuak mai thin. Krista zuitu chuan a thiltih thin te bansanin, thlemna nasatak leh kawng hrehawm tak karah pawh, nitin a kross pu chungin a zui thin.

              Miin a thiltih thin te bansan a, rilru leh tihtakzeta Lalpa a zuia Lalpa tana a inpumpek tawh chuan, leilehna ah a kut a nghat tawh a, Lota nupui anga hawikir thei mai mai a ni tawh lo va, a nunhluiah kir leh thei a ni tawh lo. Vawi khat rilru tihvara awm a, van thilpekte tem tawh a, hawisan leh te chung a pik hle ang a, an chan tur chu Lota nupui chanpual ang lek kha a ni dawn a ni. Evangelist zui tlut tlut a, tluchhe leh ho pawh hi, buh pho vengah takngial pawh an tlak loh ve an tih thin pawh kha thilmak a lo ni lo. Pathian hawisantu chung chu pik hle tur a lo ni.

             Tlang chunga khaw awm chu thuhruk theih rual loh khawpa langsar ani ang chiah hian Kristaa piangthar tawh chu, inthup tum eng ang mahse a chezia ah te, a nundan leh hawiherah te, a khawsak danah te hai rual a ni tawh lo. Piangthar diktak chuan Lalpa nena an intawn dan te sawi nuam a ti a, an sawi ning ngai lo va, an tlantu Krista an fak ning ngai hek lo. Thuin Lalpa an chawimawi a, hla hmangin an fak bawk thin. An eng chu Lalpa a ni a, chu eng chu, midangte tieng chhawng thei khawpin a rawn eng chhuak thin. Amahah mite'n Lalpa ropuina an hmu ngei ngei thin. 

             Piangthar tawh chuan, a hun hluia a thil lo tih tawh thin te atang leh a thian hluite atangin nitin thlemna a tawng fo thin. A thil lo tawn tawh a zirin a thlemna dawn pawh do a harsat dan a inang lo viau thei bawk. Eng anga thlemna nasa pawh tawk se, amah tichaka thlemna lak atanga pui theitu chu, amah Krista chauh chu a ni si. Nitina Krista nena an inzawmna tinghet zual sauh sauh theitu leh a ralthuam tha neih te chu Pathian thu leh tawngtaina chauh a ni a. Chung a ralthuam te chu a thlauhthla ngai tur a ni lo. Krista nena an inzawm tlat chhung chuan eng doral mahin a hneh ngai lovang.

            Piangthar tawh pawh nise, a chenna chu khawvel tho anih vangin nitina a tawn thin pangai reng a tawng ang a. A chang chuan thlemna nasa tak tak te, nuihsawhna te, hrehawmna te, lungngaihna te, tahna te, thinurna te, inhnialna te, inhauh thinurna te, deuhsawhna thlengin a tuar atan a rawn inchhawp chhuak vek dawn. Hetiang thlemna leh tawrhna satliah mai mai hi chu, Lal Isua tuarna nena tehkhin chuan "engmah lo" mai a ni si. Piangthar chuan a nun a uluk tur a ni a, mite'n amahah thiltha chauh hmuh an tum thin vangin nitin Pathian hnena inhlantharna nena a intuaithar reng a tul thin. Krista zuitu nih hi thil namai lo tak a ni a; sipai huaisen tak ang a awmin Krista tana dopuitu nih a ngai a, atana lakkhawmpuitu a nih a ngai bawk. Nitin thlemna te'n bei thinin thlemna tuifawn te'n vur hlawp hlawp thin mahse, a chakna Isua avangin a tuar hram hram thin a; engemaw changin tluk palh chang pawh a tawk thei, tlu mahse a tlu hlen ngai lova, huaisen takin tho leh mai zawk thin. Kan taksa hi Pathian in a ni a, kan vawng thianghlimin kan enkawl tha hle tur a ni a, sual lakah inthiarfihlimin Pathian chenna tlakah kan buatsaih thin tur a ni.